Life is short, smile and laugh while you can and have fun in the right way. Help those who need help! (Leitlun kan dam sung hi caan tawite lawng a siih, caan kan neih laiah, nunnuam le hni siamsi ten um zuam in bawm ṭulmi pawl bawm uh si) "Live Well, Laugh Often & Love Much"
Wednesday, April 3, 2013
Theihkaunak 44
1. Falkland Isles" timi ram fate ah mipum 2000 lai an um ih, tuu (beram) 700000 hngakih tam an nei. Mi pakhat in 350 tluk an nei tinak a si.
2. US ih "Bureau of the Census" ih sim dan vek a si le, 1890 ih US ih hnattuan tambik cu lo-tuah pawl (farmer) a si ih, tu san ah cun, salesman (thil zuar pawl) an si.
3. Feb 10, 1964 ah miluu (self-adhesive stamps) amah ten erh aw theimi tuah suak a si.
4. Mexico ram cu, USA ram siarlo ah USA mi tambik um nak ram a si.
5. Kuak fawp luar tuk nak ihsin mit a caw (blind) thei.
6. Chicago ah leitlun ih cookie (sang-fate) tuahnak cetzung tumbik a um.
7. Cutawk cetzung ihsin 4.6 billion Oreo cookies cu 1997 ah an tuah suak.
8. Midum deuh pawl cu mingo deuh pawl hnakin, an vun a sawng har deuh.
9. President Grover Cleveland cu 1886 ah, White House ih nupi neih nak puai tuahtu president um sun a si.
10. The New York Times thuthangca, zarhpi sun hrang lawngih tuah nak dingah thingkung 63,000 tluk hman a ttul.
11. Leitlun ih nupa nauhakbik cu kum 8 le kum 9 an si ih, China ram ah, 1910 kum ah an rak um.
12. Rul ih tur (venom) cu 90% protein a si.
13. Mi pali ah pakhat cu “psychological” khawruah nak lam buainak an nei.
14. Hmaisabik lung thar bun sal nak (heart transplant) cu Dec 3, 1967 ah an tuah suak nan, ni 18 lawng a dam.
15. Cukcu (cockroach) in “directions’ second pakhat ah vei 25 a thleng thei.
16. Bacteria 1% lawngin minung damlo nak a pe thei.
17. “Lighter” cu “match” tuah hlanah an rak tuah hmaisa zo.
18. Nu pumsung ih naute (fetus) zarh 18 a si mi in, “fingerprints” a nei zo.
19. Acre khat behrum (soybeans) in cafung-nem pawl (crayons) 80,000 hngakih tam a tuah thei.
20. Elvis Presley a thih hlan te ih, a ei mi cu, “ice cream” hai 4 leh sang “chocolate chip cookies” 6 an si.
21. USA ih um upa mi 3 ah 2 in “hemorrhoids” timi ‘dula’ natnak an nei.
22. Leilung parih nithum sunglai tii umlo in nung thei nga an um. Phunkhat cu “snakehead fish” timi nga a si.
23. Thlapi vang nak (moonlight) cu leilung ih a thleng (kap eng dingah) second 1.25 tluk a rei.
24. USA President Frankline Pierce cu ‘inauguration’ ih an tuah ttheumi, thukam siarnak ah, “I swear” tin tilo in “I promise” tin a titu um sun a si. Biaknak lam ruangah cafang a thleng nak san a si.
25. USA ih kumkhat sung cakuat suakmi cu 166,875,000,000 tluk hrawng a si.
26. Bill Gates cu a kum 14 ah pursum nak lam “Traf-O-Data” timi company hmin pe in, a rualpi pawl thawn a rak thawkzo.
27. India ram cu khuitawk ram khal a va do/lak (invade) dahlo mi ram a si.
28. Mipakhat in rawl veikhat a ei tikah, vei 295 tluk a dolh (swallow).
29. USA ih “pencil” cafung zuarmi lakah 70% cu aire/a eng color (yellow) a si.
30. USA ah kumtin “styofoam cups’ timi khuakhai paa-te pawl trillion 25 tluk an hlawng.
31. U.S president William Taft in, White House ih rang-inn cu mawtaw pali tlem mi “garage” ah 1909 ah a thleng/tuah.
32. A tlangpi in, mi pakhat in kum 13 tinten hnattuan an thleng.
33. Mah le mah thataw pawl cu tlangkai nikhat “Monday” ah an that aw tambik.
34. Egypt ram ih “the Great Pyramid”ih hrampi “the base” cu bualrawn 10 tiatluk a si.
35. Tubai ih, Harvard zirnak ih hmuh suak mi cu chocolate in nun a sau tir thei ti a si.
36. England ih siangpahrangnu cu kum 18 a si laiah, British Military ah “mechanic” a rak si.
37. “Blue Whale” timi nga cu a tumtuk ih, a lung hi mawttaw fate tiat a si ih, a thahri sungah minung a tlem.
38. Nunau pawl in ekinn (toilet) an hmang tikah mipa hnakin a let thum in caan an la ttheu.
39. Argentina timi ram hmin cu “silver” tinak a si ih, hmin a rak petu in, silver tampi umnak ah a rak ruat sualih, hmin a pesualmi a si.
40. US mi pakhat nih atlangpi in a dam sungah vok 28 tluk a ei.
41. Van boruak lakih in hmaisabikmi “soft drink’ cu “Coca-Cola” a si.
42. November 1999 kumah nunau pahnih cu ţek in a tlak ih a thi. A san cu an “bras” ih ummi thir fate kilhnak ruangah a si.
43. Na thluak kha na pharh (unfolded) a si ah cun, hnipuan hnawtnak (ironing board) a khuh ţheh thei.
44. Congress library ih cabu retnak saulam cu peng 327 hrawng a si.
45. Mars ih ummi ‘Olympus Mons’ tiih theihmi ‘volcano’ cu peng 370 tluk a kau ih feet 79,000 tluk ih sang a si. Mt. Everest lang hnakin a letthum lai a sang sawn.
46. USA ih midum Muslim sakhua naklam ih hotu pakhat a si mi, Malcolm X ih a hmin ngaingai cu Malcolm Little a si.
47. Dolphin pawl cu ti an leuh phah in an itthat thei.
48. A satlam 105 degree Fahrenheit a thleng le, thluak a siatsuah thei.
49. Inn zuatmi zawhte in tanphaya (lemons) rim an ngaihlo.
50. Salvation Army ih an founder cu General William Booth a si.
51. Na thahri hrang le na lung hrangih a ttha ngaingaimi "chocolates" a um.
52. "Peanut" a suak tambik nak State cu Georgia a si.
53. A tlangpi in North America ih tuahmi mawttaw pawl ah pounds 300 tluk plastics a um.
54. 111,111,111X111,111,111=12,345.678,987,654,324
55. 1991-1996 kum karlak ah India in kumkhat ah zuknung 851 tluk a suahih, US ih a suahmi cu 569 tluk a si.
56. Ounce khat a simi, "platinum" cu feet 10,000 tluk in a dawk aw thei.
57. "Wizard of Oz" timi zuknung ih hmanmi kiosa ih phaw cu kiosa taktak ta hmanmi a si.
58. Minung pa 10 ah 9 in Thomas Edison in "light bulb" a tuah tin an zum. Asinan, a tuah hmaisabik tu cu, Joseph Swna si.
59. A tlangpi in USA ih mopuai zawhtu mipi cu 189 hrawng an si ttheu.
60. Nikhat ah vei 25,000 tluk tluk na mit na tthep "Blink".
Friday, March 22, 2013
Mi Pahnih/ Ziaza Phunhnih
( Mirang ih "Two Men (OR) Two Natures" ka nganmi a letsal mi a si)
Mi pakhat cu, amah le amah a duhaw zet
Mi pakhat cu, amah hrang lawng a ruat
Mi pakhat cu, sinak a duh zet
Mi pakhat cu, midang pawl amai duhdan ih umtir nuam a ti zet….
Mipakhat cu, ziangkim ka thei a ti aw
Mi pakhat cu, hotu a si le lawng mi bawm a tum
Mi pakhat cu, a zirhnak vekin a takah, a tuah dahlo
Mi pakhat cu, amah ih duhnak lawng lamzin umsun ah a ruat
Mi pakhat cu, hotu si a duhnan, mi thusim a ngai paih dahlo
Mi pakhat cu, paisa hi ziangkim thil tih theinak ah a ruat
Mi pakhat cu, mi in an duh le lawng a duh ve hai
Mi pakhat cu, mi ih ngaithiam mi si a duhnan, mi a ngaithiam hmaisa dahlo
Mi pakhat cu, ruahnak le suangtuah nak lawng hlawhtlin nak ah a ruat
Mi pakhat cu, mi hnakin thupi deuh ah a ruataw
Mi pakhat cu, thungai hnakin thuphan a sim tam sawnih, pawisat nak a neilo
Mi pakhat cu, midang tthatlo nak relta loin, a ei le a ih a thaw theilo
Mi pakhat cu, mi in an lungawi ding le lawng bawm a duh
Mi pakhat cu, a sim mi vekin a tuah lo
Mi pakhat cu, a tuahsuakmi hnakin a ttongkam a tam sawn…
Mi pakhat cu, midang pawl a duhdawt
Mi pakhat cu, midang hrang a ruat sak
Mi pakhat cu, a tangdawr zet
Mi pakhat cu, mibawm nuam a ti zet..
Mi pakhat cu, zianghman theihmi ka neilo a ti aw
Mi pakhat cu, dungthluntu ttha a si
Mi pakhat cu, a zirhnak vekin a takah a tuah
Mi pakhat cu, a duhzawng lawng, lamzin umsun a si tin a ruatlo
Mi pakhat cu, mi thusim mi a ngaiih, a ttong tam lo
Mi pakhat cu, paisa duhtuk cu sualnak ih hrampi a si tin a ruat
Mi pakhat cu, mi in an duhlo khalah, amah in mi a va duhdawt tum hmaisa
Mi pakhat cu, ngaithiam nak lungthin a nei
Mi pakhat cu, ruahnak le suangtuah nak pawl cu, a takih hman a si lo le thli vek a si tin a ruat
Mi pakhat cu, amah hnakin midang pawl an thupi sawn tin a ruat
Mi pakhat cu, thuphan hnakin thungai/thutak a sim tam sawn
Mi pakhat cu, mi relsiat nak le tthatlo nak relmi pawl a ngai paihlo
Mi pakhat cu, zinghman beisei nak umlo in midang bawm a duh
Mi pakhat cu, a tuah theilo dingmi a sile a ttongcia lo
Mi pakhat cu, a ttong mal nan, a tuahsuakmi a tam sawn
Mi pakhat cu, amah le amah a duhaw zet
Mi pakhat cu, amah hrang lawng a ruat
Mi pakhat cu, sinak a duh zet
Mi pakhat cu, midang pawl amai duhdan ih umtir nuam a ti zet….
Mipakhat cu, ziangkim ka thei a ti aw
Mi pakhat cu, hotu a si le lawng mi bawm a tum
Mi pakhat cu, a zirhnak vekin a takah, a tuah dahlo
Mi pakhat cu, amah ih duhnak lawng lamzin umsun ah a ruat
Mi pakhat cu, hotu si a duhnan, mi thusim a ngai paih dahlo
Mi pakhat cu, paisa hi ziangkim thil tih theinak ah a ruat
Mi pakhat cu, mi in an duh le lawng a duh ve hai
Mi pakhat cu, mi ih ngaithiam mi si a duhnan, mi a ngaithiam hmaisa dahlo
Mi pakhat cu, ruahnak le suangtuah nak lawng hlawhtlin nak ah a ruat
Mi pakhat cu, mi hnakin thupi deuh ah a ruataw
Mi pakhat cu, thungai hnakin thuphan a sim tam sawnih, pawisat nak a neilo
Mi pakhat cu, midang tthatlo nak relta loin, a ei le a ih a thaw theilo
Mi pakhat cu, mi in an lungawi ding le lawng bawm a duh
Mi pakhat cu, a sim mi vekin a tuah lo
Mi pakhat cu, a tuahsuakmi hnakin a ttongkam a tam sawn…
Mi pakhat cu, midang pawl a duhdawt
Mi pakhat cu, midang hrang a ruat sak
Mi pakhat cu, a tangdawr zet
Mi pakhat cu, mibawm nuam a ti zet..
Mi pakhat cu, zianghman theihmi ka neilo a ti aw
Mi pakhat cu, dungthluntu ttha a si
Mi pakhat cu, a zirhnak vekin a takah a tuah
Mi pakhat cu, a duhzawng lawng, lamzin umsun a si tin a ruatlo
Mi pakhat cu, mi thusim mi a ngaiih, a ttong tam lo
Mi pakhat cu, paisa duhtuk cu sualnak ih hrampi a si tin a ruat
Mi pakhat cu, mi in an duhlo khalah, amah in mi a va duhdawt tum hmaisa
Mi pakhat cu, ngaithiam nak lungthin a nei
Mi pakhat cu, ruahnak le suangtuah nak pawl cu, a takih hman a si lo le thli vek a si tin a ruat
Mi pakhat cu, amah hnakin midang pawl an thupi sawn tin a ruat
Mi pakhat cu, thuphan hnakin thungai/thutak a sim tam sawn
Mi pakhat cu, mi relsiat nak le tthatlo nak relmi pawl a ngai paihlo
Mi pakhat cu, zinghman beisei nak umlo in midang bawm a duh
Mi pakhat cu, a tuah theilo dingmi a sile a ttongcia lo
Mi pakhat cu, a ttong mal nan, a tuahsuakmi a tam sawn
Thursday, March 21, 2013
Theihṭha Nunau Harhdam Nak
|
Nupa pawl aw nak (sex) thuhla mal deuh na thei le na
hrangah ṭih a nung sinsin tinak a si.
Theihsual ṭheumi #1 : Ding hmun in nupa sinak
hmang a si le nau pawi a theih lo.
Thutak :
Mipa ci/bua (sperm) pawl cu Olympic ih tileuh cakbik pawl vek an si ih, tumtahmi
pakhat lawng “single-mission mentality” an nei. Cucu nunau ci hawl suakih naupai
tir ding a si.
Minung
tampi in, mipa bua cu a so zawngin an feh theilo ti ih, ruah nak cu a diklo
bakah, bua pawl cu ziangvek zawng khalin, cak ngaingai in an feh/leuh
thei tin, University of Pittsburgh School of
Medicine ih gynecology assistant professor ṭuan mi, Aletha Akers, M.D., MPH in a
sim.
Theihsual ṭheumi #2 : Buasuak hlanah, mipa ta
phawi lohli le naupai a theihlo.
Thutak :
Mipa in nu zahmawh sungah a ṭhehlo ruangah/a bua a suak tirlo ruangah, naupai
thei a si lo tih cu a sual..
Mipa cu
nupa sinak hman laiah, an ṭheh ciah lo le khal, “pre-ejaculate” timi bua tifim
tete a um cia. Curuangah ṭheh hlanah, phawi a si hmanah, khami bua tifim in nau
a pai tir thei thotho tin Dr. Akers in a sim bet.
Theihsual ṭheumi #3: “Douching” timi nunau
zahmawh thiannak ih thian le a thianghlim bik.
Thutak :
Nunau 20%-40% hrawng in an hmang ih a hrek hrawng in zarh tin an hmang.
Nunau
le nauneih nak lam thiam pawl “gynecologists’ ih an sim mi cu, nunau zahmawh fai
bik ih um dingah, zianghman hman a ṭul lo an ti.
Mi
tampi nih, nunau zahmawh thianfai hi kan taksa dang kan thianfai thawn a bangaw
tin an ruatmi cu a sual. Nunau zahmawh cu amah ten a thianaw fai bik tin Dr.
Akers in a sim. “Nunau zahmawh cu amah ten, a thianaw nak dingah, tii “fluids” a
suak ṭheu ih a ṭulmi “bacteria” khal a ṭul dan in a um tir” a ti.
Mahten
tuahmi thianfai nak lole dawr ih zuarmi “douches” (vinegar, baking soda lole
iodine) pawl an tel tikah, zahmawh ih a um mi “bacteria” pawl a ti khawlo thei
bakah, damlo nak le hma tivek a suak tir thei.
“Douching” timi dawr ih zuarmi cu a so zawngin nunau zahmawh ah kapih
thianfai a si tikah, nau inn sunglam tiang “bacteria” a va thleng
so thei ih, cumi in, nau nei theilo nak le nunau lam nat nak dangdang a suak tir
thei.
Theihsual ṭheumi #4: Nu le pa pawl aw nak ih kai/suan aw
theimi “herpes” cu hmasia neimi thawn um tlang le lawng ngah a theih.
Thutak :
Vun kiangkap ih hmasia nei tikah, natnak cu a kai ol bik. Sinan, hmasia neilo
caan khalah, “herpes virus” cu kai/sawn aw thei thotho a si tin Medical
University of South Carolina, Charleston ih assistant professor (Obstetrics
& Gynecology) Ashlyn Savage, M.D. in a sim.
Centers
for Disease Control and Prevention (CDC) simdan vek a si le, 11% mipa le 23%
nunau pawl in zahmawh ‘herpes’ an nei ih, 56% mipa le 60% nunau pawl in kaa ih
kai theimi “herpes” an nei ti a si. Hivek natnak ṭhalo kai theilo dingin, condom
hman a ṭha. Asinan, condom in za ah za natnak a kham thei cuanglo.
“Herpes” timi cu vun ih ummi
natnak/hma (skin infection) a si ih, HIV le gonorrhea vekin taksa sungih tii
(bodily fluids) ih kai/suan aw theimi a si lo ti in, Dr. Savage cun a sim
bet. Curuangah, nunau khal siseh, mipa khal siseh, hivek condom ih
tuam thei cin lenglam ah “herpes” an nei ah cun, condom hmang cing khal in, nat
nak a kai thei a si.
|
Monday, March 18, 2013
Zahmawh (sex) Thuhla Fa le in an Sut Tikah?
Veitampi fa le nauhak pawl in, “naute khuitawk in a rak suak?” tin thusut an hmang ttheu. Cuvek thotho in, tleirawl pawl in “nu le pa sinak hi ziangtin kan hmang dan/ve ding?” tivek thusut nak a um ttheu. Nauhak te ihsin, tleirawl pawl in hivek (sex) thu nu le pa an sut tikah…….
1) Sim hmaisatu si ringring aw: Rualpi hnen le lenglam ihsin, a si lo zawngin, thuhla an theih hlanah, minung kan taksa um dan rak sim cia tum aw. Fala/tlangval an neih hlan ihsin, an taksa ih thlengaw dingmi le ra cang dingmipawl simcia in, Pathian duh zawngih kilkhawi aw thiam dingin, zirh aw.
2) Tampi sim aw: An lo sutmi hngakin 20% tam sawn in sim thiam tum aw. Ttongfang hmang thiam in, tawi theibik in an thusut mi sang tum aw la, an lo sut sal dan ih zirin, sim bet thiam tum aw.
3) Felfai ten sim aw: Zahmawh (body part) cu a sinak vekin, ttonglem hmanglo in, a sinak vek cekci in sim sawn aw. An kum ih zirin, an theithiam thei dingin, fiangzet in sim tum aw.
4) Sim aw la, ngai ve aw: Mah lawng in sim ringring loin, anmah lam ih an lo sim mi khal tthaten ngai sak ve aw. Na theihlo mi kha thei vekin simlo in, “na thusutmi a ttha tuk, information tam deuh ka hawl ta dingih, kan sim aw sal ding” tivek in sim thiam zuam aw.
5) Thindai ten sim aw: An lo sut tikah, lau in mangbang hlah. Na zumbang lo mi tiang an lo sut tikah, thingheng lo in, nem ten sim thiam tum aw. A ttul a si le, cawlta awla, thlacam nak khal neita in sim ttha tum aw.
6) Ttantlang thiam ding: Nu (nupi) hnenah hivek lam sim/sut hi, fa le hrangah a awl men ding. Sinan, hmuh suakmi pakhat cu, pa (pasal) le pawl hivek thuhla sim tam pawl ih fa le cu nu le pa (sex) sinak lam ah an thianghlim duh cuang ti a si. A cang thei a si ah cun, nupa rori in ttan lak ih zirh/sim ding a si.
7) Pathian thu thawn zirh aw: Biaknak le nuncang ziaza kilkhawi aw nak hi a peihtlaih aw mi an si. Nu le pa ih Pathian thu thawn tthaten zirhmi pawl cu, nu le pa sinak (sex)ah, an fel cuang tin hmuhsuak a si. Cubak ah, Hmuhsuak mi pakhat lala cu tleirawl 45% in nu le pa sinak supaw nak nun an neih nak hi, Pathian thu an theih ruangah a si an ti.
8) Biak/sim hai aw, danglam nak a nei: Nu le pa (parent) thawn nel aw zet le naih zetih um mi fa le pawl cu nu le pa (sex) sinak lam ah, thianghlim nak an nei duh cuang. Na fa le nel zet le duhdawh zetin biak/sim ringring tum aw. Nu le pa sinak (Sex) cu a thianghlimmi Pathian laksawng , nu le pa si (neihaw hnu) hnu lawngih hmang dingmi a si ti Bible thawn sim fiang thei tum aw.
Friday, February 22, 2013
Ruathnik Hman
(By: Piangte)
Bawi Jesuh in zirh bangin pakhat le pakhat duhdaw aw thei
sehla
Mi thil tih sualmi ngaithiam thei sehla
Thil kan tuah sualmi ah ngaithiam dil ding in tangdorh thiam
sehla
Midang ih sambau nak theithiam thei sehla
Kan bangaw lonak pawl hi Pathian ih thil tuahmi a mawinak a
si ti theithiam sehla
Kan danglam nak pawl, hmuthiam aw in lawmaw thiam sawn sehla
Kan thil tuah sual pangmi pawl zirnak ah hmang thiam sehla
Aliamzo mi hngilh thei sehla
Ral le rualpi thleidang thiam sehla
Huataw nak kan lakah hlo tir thei sehla
Kan tuah hlanah veihnih tal ruat ta thiam sehla
Kan thinheng hlanah pakhat in pahra tiang siarta sehla
A ṭhatnak lam in thil
hmu thiam sehla
Kan mit kau deuhin meng thiam sehla
Kan thusim vek le thil ṭha hi kan sim vekin thlun thei sehla
Bangran ten sersiammi kan si ṭheh ti thei ringring thiam
sehla
Zo kan si ti theiaw taktak sehla
Pahnih cu pakhat hnakin a tam in a cak sawn ti theithiam
sehla
Kan cahnakbik ziang a si ti theithiam sehla
Kan thil tuah sualmi ah “sorry” ti ding khulfung lo sehla
Thil dikmi ah ralṭhazet in ding ngam sehla
RUATHNIK HMAN, kan leilungpi cu a tu hnakin, umnak ṭha a si
tengteng ding
Cuti a si lole?????????
PS.."Imagine" timi mirang ih ka nganmi ta letsal mi a si..
Thursday, October 18, 2012
Na fa, lawngfangkheh zuk zoh ih a um tikah ziangtin tuah ding
How to Respond When Your Child is Caught Viewing Porn
Nu le pa in fa le lawngfangkheh zuk tthalo pawl an zoh tikah ziangtin an tuah ding?
Hmaisabik ah cun, thil a takih cangmi pawl kan theih hmaisa a ttul. Tusun ah “survey” ih an hmuh dan vek a si le:
• A tlangpi in hmaisabik lawngfangkheh zuk pawl an zoh hi kum 10 ah a si. Hrekkhat cu kum 10 hnakih nauhak tla an um.
• 90% kum 8 ihsin kum 16 mi in online in an zoh.
• 80% kum 15 ihsin 17 mi in video in an zoh.
• Kum 16 simi, 5 sungah 4 in online in an zoh thei ringring.
A pawinak pakhat cu kawhhran tampi ah hivek thuhla hi rel le simtthat nak a um nawnlo. Khawhhran ih pulpit par ihsin le mino group tivek khalah sim le rel tlang nak a um nawnlo. Inn lam khalah, hivek thuhla hi a hnial in kan hnial. “Kan innsang ah cun, hivek ah buainak a um lo kan ti ttheh”.
Tthanthar tampi cu rualpi hneh ihsin hivek lam an zir thok. Abikin smart phone nei ih, internet restriction umlo ih tuahmi pawl an si duh. Zumtu tiaw pawl, mipa 50%-60% in lawngfangkheh zuk an zoh ti hmuhsuah a si fawn.
Na fa hivek zuk tthalo a zoh na hmuh a si le na tuk le ningzat ding khawpin kawk le sim si sawnlo in, a nem zawngin sim thiam a ttul. Culo le, theihthiam aw lonak, ningzat nak le thinnat nak le sual tuah duh sinsin nak le mahten, thiar fihlim aw duh nak a suak tir thei.
Atanglam ih nganmi pawl hi hivek zuk tthalo an zoh tikih, step tete nun simaw dan an si.
1) A takin tuah tum aw (Be Proactive):
Tusan kawhhran tampi cu thil a cang zomi ah lawng thusim an hmang. Cucu inn pakhat a hrek tluk kang hnu lawngah meimit tum thawn a bangaw. Na fa in nu le pa (sex) thuhla hi a rualpi hnen in si lo in, nu le pa hnen ihsin an theih hmaisa sawn a ttul. Hilam ram (Western)dinhmun vek a si le cu kum 8 tluk ihsin an theih a ttha. Culo le an thinlung pitlin dan ih zir in sim an ttul. Hitin ti ruangah, a zaten sim ciamco ding ti silo in, an kum ih zir in an theih ttulmi le an ralring ttul mi tete, an tawn hlanah sim ding tinak a si.
2) Pathian ih nu le pa sinak, tumtahmi simfiang aw (Set God’s standard for sex):
Pathian in nu le pa sinak cu nupa thianghlim ten neiaw hnu ih hman dingah lawng a tuah ih cucu nu pakhat le mipa pakhat veve hrang lawngah a si. Ningzat ding a umlo bakah, Baibal sungah khal fiangzet in Pathian in in sim mi a si. Nupa karlak siarlo nupa sinak va hman cu sual a si ih, cumi in ningzat le mualpho nak a suah tir thei.
3) Timlam cia aw (Plan ahead):
Na fa le pawl lawngfangkheh zuk pawl zoh thei cin an si hlan ihsin timtuah nak nei cia aw. Tthim nak ah, TV neilo lawlaw lole “block” sak. Cuvek thotho in computer khal ah “block” nak ret sak.
4) A ttul tikah, na tawndah mi pawl sim ve aw (When appropriate, share your story):
Na fa a tthanlian vivo vekin, na no can laiih, hivek lam thawn pehpar in narak tawnmi pawl sim ve aw. Nangmah khal tihsa thawn ummi minung na si zia sim fiang aw. Himi in na fa thawn nan pehtlaih aw nak le thuruah duh aw nak a ti kau vivo ding. Zumtu cu hivek lakah Pathian in nehtu sinak in pek zia sim fiang aw.
5) Lau/phang tuk hlah (Don’t freak out):
Na fa le khal nangmah thawn nelaw zetin thu ruahaw/rel tlang thei dingin biak aw. Na tuk in kawh le ningzat in tuah an si le nu le pa thurawn duh nawnlo nak le mahten si lolo khawruah ih um le a si lo zawngin nun duh nak a suak sawn pang thei.
6) Duhdawt zetin aw nem ten biak aw (Maintain a kind, compassionate tone):
Thinheng tuk laiah ttawnglo ding in zuamaw. A ttul le na nupi/pasal hnenah na thinheng nak sim hmaisa aw. Thlacam aw. Thinheng tuk lai ah nun sim tum hlah. Duhdawtnak aw nem thawn nun sim sawn aw.
7) Tumtah mi theitum aw (Remember the goal):
Tumtah mi sawn cu bawm, lamzin dikah fehpi le na fa le tleirawl an sinak lamzin ah fehpi kha a si. Fa le tampi cu thinlung hngawkin ka nu le pa in ziangtin in ti pei tiih, an umlai fang caan a si. Nangmah lala khal na nu le pa in ziangtin lo ti ve sehla timi ruat thiam in, nu le pa cu ziang tik khalih, an beunak le an harsat caan ih an pan nak hmunnuam a si zia lang tir aw.
8) An simmi ngai tum sawn aw (Focus on listening):
Mah sawn riangri ttawngtam tuk hmaisa le thil a feh sual thei. Mawhthluk hlanah, thusut nak thawn thawk hmaisa aw. Aw nem ten, ziangtin hivek zuk tthalo an zoh thawkih, ziangtluk a rei zo ti pawl sut tum aw. Mi tampi cu hivek zuk an zoh/hmu ruangah thinheng le ningzat tla an um ih, nu le pa hnenih an ruahnak an sim tikah, cu pawl tla cu an hlo ttheh thei. An simmi ih zirin nu le pa in lamzin dik le nundik ah kaihhruai thei an si. Cubakah, hivek ih lemcang pawl cu an cang laiah, zuri le siri ih tuahmi a tam bakih, ngaingai ih cawnlo ding a si zia pawl sim aw. Pathian mithmu ah fihnungza a si zia le Pathian ih tumtahmi le duh zawng nu le pa sinak sim fiang aw.
9) Nuamten/ngaihttha in an um thei nak dingin tuah aw (Put them at ease):
Ngaithiam theilo mi sualnak an tuah lo ti thei sak in, na fa le na duhdawt zia fim fiang aw. Jesuh cu kan sualnak thianfai dingah a thi ih ngaithiam kan si zo thu le tuah nawnlo ding in thlacam ding in zirh aw.
10) Tlacam tlang aw (Pray with them):
Thlacam sak aw. Mithmuh sualnak an tuahmi pawl sual ngaidam nak dil tlang uh. Fa le pawl in an duh le nangmah ih na thlacam vekin lo cawng vivo seh. Sualnak pawl phuanaw hnuah, Pathian hnenah in ngaithiam ruangah tin lungawi thu sim sal uh. Cuticun, fa la pawl ih thinlung ah thianfai/ thianhlim nak a um ve ding.
11) Tuah dingmi, anmah thawn nei aw (Make action plan with them):
Fa le pawl kha ziangvek in tukforh nak ih luat thei dingah timtuah nak an nei duh timi sut aw. Himi in nu le pa lawnglawng rinsan loin, kan mahten khal kan tuah thei timi rinsan aw nak lungput a nei tir ding. Cutin, na ruah banglo in, idea tthattha le tuah ding tthattha khal an lo pe ve thei ding..Tuah theimi pawl…………
• Hnaihngawk nak pawl khamsak tthehaw (Mtt.5); Computer, le phone tivek in hivek lem/zuk tthalo an zoh a si le “ap/software solution” lei aw la khamsak thei a si. Zuknung, game le rualpi tivek hnen ihsin a si ah cun, a ttul dandan in, hnamhnih aw lo dingin tawlrel sak aw.
• Rinsantlak an si le silo a can tuah sak in check ttheu aw (James 5:6); Zarhkhat veikhat lole thlakhat vei khat tivek in ziang an bang ti check ttheu aw. Ziangtluk in an sual timi zohsak nak sawn si lo in, ziangtluk in rinsan an tlak timi ah focus sawn aw.
• An hrangah nitin thlacam in,anmah khal thlacam fial aw; Hihi nasa zetin thlarau ral an do ti theih a ttul. setan khalin a cang thei tawkin a thlem tum ringring ti theih a ttha. Lawngfangkheh zuk tthalo pawl zoh hi leilung pi tawknak a si lo ih, kan Pathian cu kan tawnmi harsat nak hnakin a tum sawn ti kan theih a ttha. Nu le pa in duhdawt nak le aw nem te thawn kan sim thiam ding khal a thupi zet. (Galatians 6:1)
Nu le pa in fa le lawngfangkheh zuk tthalo pawl an zoh tikah ziangtin an tuah ding?
Hmaisabik ah cun, thil a takih cangmi pawl kan theih hmaisa a ttul. Tusun ah “survey” ih an hmuh dan vek a si le:
• A tlangpi in hmaisabik lawngfangkheh zuk pawl an zoh hi kum 10 ah a si. Hrekkhat cu kum 10 hnakih nauhak tla an um.
• 90% kum 8 ihsin kum 16 mi in online in an zoh.
• 80% kum 15 ihsin 17 mi in video in an zoh.
• Kum 16 simi, 5 sungah 4 in online in an zoh thei ringring.
A pawinak pakhat cu kawhhran tampi ah hivek thuhla hi rel le simtthat nak a um nawnlo. Khawhhran ih pulpit par ihsin le mino group tivek khalah sim le rel tlang nak a um nawnlo. Inn lam khalah, hivek thuhla hi a hnial in kan hnial. “Kan innsang ah cun, hivek ah buainak a um lo kan ti ttheh”.
Tthanthar tampi cu rualpi hneh ihsin hivek lam an zir thok. Abikin smart phone nei ih, internet restriction umlo ih tuahmi pawl an si duh. Zumtu tiaw pawl, mipa 50%-60% in lawngfangkheh zuk an zoh ti hmuhsuah a si fawn.
Na fa hivek zuk tthalo a zoh na hmuh a si le na tuk le ningzat ding khawpin kawk le sim si sawnlo in, a nem zawngin sim thiam a ttul. Culo le, theihthiam aw lonak, ningzat nak le thinnat nak le sual tuah duh sinsin nak le mahten, thiar fihlim aw duh nak a suak tir thei.
Atanglam ih nganmi pawl hi hivek zuk tthalo an zoh tikih, step tete nun simaw dan an si.
1) A takin tuah tum aw (Be Proactive):
Tusan kawhhran tampi cu thil a cang zomi ah lawng thusim an hmang. Cucu inn pakhat a hrek tluk kang hnu lawngah meimit tum thawn a bangaw. Na fa in nu le pa (sex) thuhla hi a rualpi hnen in si lo in, nu le pa hnen ihsin an theih hmaisa sawn a ttul. Hilam ram (Western)dinhmun vek a si le cu kum 8 tluk ihsin an theih a ttha. Culo le an thinlung pitlin dan ih zir in sim an ttul. Hitin ti ruangah, a zaten sim ciamco ding ti silo in, an kum ih zir in an theih ttulmi le an ralring ttul mi tete, an tawn hlanah sim ding tinak a si.
2) Pathian ih nu le pa sinak, tumtahmi simfiang aw (Set God’s standard for sex):
Pathian in nu le pa sinak cu nupa thianghlim ten neiaw hnu ih hman dingah lawng a tuah ih cucu nu pakhat le mipa pakhat veve hrang lawngah a si. Ningzat ding a umlo bakah, Baibal sungah khal fiangzet in Pathian in in sim mi a si. Nupa karlak siarlo nupa sinak va hman cu sual a si ih, cumi in ningzat le mualpho nak a suah tir thei.
3) Timlam cia aw (Plan ahead):
Na fa le pawl lawngfangkheh zuk pawl zoh thei cin an si hlan ihsin timtuah nak nei cia aw. Tthim nak ah, TV neilo lawlaw lole “block” sak. Cuvek thotho in computer khal ah “block” nak ret sak.
4) A ttul tikah, na tawndah mi pawl sim ve aw (When appropriate, share your story):
Na fa a tthanlian vivo vekin, na no can laiih, hivek lam thawn pehpar in narak tawnmi pawl sim ve aw. Nangmah khal tihsa thawn ummi minung na si zia sim fiang aw. Himi in na fa thawn nan pehtlaih aw nak le thuruah duh aw nak a ti kau vivo ding. Zumtu cu hivek lakah Pathian in nehtu sinak in pek zia sim fiang aw.
5) Lau/phang tuk hlah (Don’t freak out):
Na fa le khal nangmah thawn nelaw zetin thu ruahaw/rel tlang thei dingin biak aw. Na tuk in kawh le ningzat in tuah an si le nu le pa thurawn duh nawnlo nak le mahten si lolo khawruah ih um le a si lo zawngin nun duh nak a suak sawn pang thei.
6) Duhdawt zetin aw nem ten biak aw (Maintain a kind, compassionate tone):
Thinheng tuk laiah ttawnglo ding in zuamaw. A ttul le na nupi/pasal hnenah na thinheng nak sim hmaisa aw. Thlacam aw. Thinheng tuk lai ah nun sim tum hlah. Duhdawtnak aw nem thawn nun sim sawn aw.
7) Tumtah mi theitum aw (Remember the goal):
Tumtah mi sawn cu bawm, lamzin dikah fehpi le na fa le tleirawl an sinak lamzin ah fehpi kha a si. Fa le tampi cu thinlung hngawkin ka nu le pa in ziangtin in ti pei tiih, an umlai fang caan a si. Nangmah lala khal na nu le pa in ziangtin lo ti ve sehla timi ruat thiam in, nu le pa cu ziang tik khalih, an beunak le an harsat caan ih an pan nak hmunnuam a si zia lang tir aw.
8) An simmi ngai tum sawn aw (Focus on listening):
Mah sawn riangri ttawngtam tuk hmaisa le thil a feh sual thei. Mawhthluk hlanah, thusut nak thawn thawk hmaisa aw. Aw nem ten, ziangtin hivek zuk tthalo an zoh thawkih, ziangtluk a rei zo ti pawl sut tum aw. Mi tampi cu hivek zuk an zoh/hmu ruangah thinheng le ningzat tla an um ih, nu le pa hnenih an ruahnak an sim tikah, cu pawl tla cu an hlo ttheh thei. An simmi ih zirin nu le pa in lamzin dik le nundik ah kaihhruai thei an si. Cubakah, hivek ih lemcang pawl cu an cang laiah, zuri le siri ih tuahmi a tam bakih, ngaingai ih cawnlo ding a si zia pawl sim aw. Pathian mithmu ah fihnungza a si zia le Pathian ih tumtahmi le duh zawng nu le pa sinak sim fiang aw.
9) Nuamten/ngaihttha in an um thei nak dingin tuah aw (Put them at ease):
Ngaithiam theilo mi sualnak an tuah lo ti thei sak in, na fa le na duhdawt zia fim fiang aw. Jesuh cu kan sualnak thianfai dingah a thi ih ngaithiam kan si zo thu le tuah nawnlo ding in thlacam ding in zirh aw.
10) Tlacam tlang aw (Pray with them):
Thlacam sak aw. Mithmuh sualnak an tuahmi pawl sual ngaidam nak dil tlang uh. Fa le pawl in an duh le nangmah ih na thlacam vekin lo cawng vivo seh. Sualnak pawl phuanaw hnuah, Pathian hnenah in ngaithiam ruangah tin lungawi thu sim sal uh. Cuticun, fa la pawl ih thinlung ah thianfai/ thianhlim nak a um ve ding.
11) Tuah dingmi, anmah thawn nei aw (Make action plan with them):
Fa le pawl kha ziangvek in tukforh nak ih luat thei dingah timtuah nak an nei duh timi sut aw. Himi in nu le pa lawnglawng rinsan loin, kan mahten khal kan tuah thei timi rinsan aw nak lungput a nei tir ding. Cutin, na ruah banglo in, idea tthattha le tuah ding tthattha khal an lo pe ve thei ding..Tuah theimi pawl…………
• Hnaihngawk nak pawl khamsak tthehaw (Mtt.5); Computer, le phone tivek in hivek lem/zuk tthalo an zoh a si le “ap/software solution” lei aw la khamsak thei a si. Zuknung, game le rualpi tivek hnen ihsin a si ah cun, a ttul dandan in, hnamhnih aw lo dingin tawlrel sak aw.
• Rinsantlak an si le silo a can tuah sak in check ttheu aw (James 5:6); Zarhkhat veikhat lole thlakhat vei khat tivek in ziang an bang ti check ttheu aw. Ziangtluk in an sual timi zohsak nak sawn si lo in, ziangtluk in rinsan an tlak timi ah focus sawn aw.
• An hrangah nitin thlacam in,anmah khal thlacam fial aw; Hihi nasa zetin thlarau ral an do ti theih a ttul. setan khalin a cang thei tawkin a thlem tum ringring ti theih a ttha. Lawngfangkheh zuk tthalo pawl zoh hi leilung pi tawknak a si lo ih, kan Pathian cu kan tawnmi harsat nak hnakin a tum sawn ti kan theih a ttha. Nu le pa in duhdawt nak le aw nem te thawn kan sim thiam ding khal a thupi zet. (Galatians 6:1)
Thursday, June 28, 2012
Duhdawtnak Ttawng Phun (5)
(Rei Daihmi Duhdawtnak Thuthup)
(By:Piangte)
Himi catlangpi hi Pathian mihman Dr. Gary Chapman ih cabu hminthang, “The 5 Love Languages” cabu ta a tthami pawl le, a tawi zawngin ngan salmi leh Calettu ih belhmi mallai thawn kawm khawm ih ngan mi a si. Kan Chin nunphung thawn a kiahaw lomi a um pang peimaw tin ka ruat rero tikah, a kaihaw lo mi um lo in ka hmu. Ziangah tile himi cabu cu zumtu pawl ih thlun dingih ngan mi a si. Zumtu a si hmuahhmuah le nupa innsang nuam tungding duhtu hmuahhmuah hrangah hmual nei zetmi cabu a si.
1) Ttawngkam Thupit Nak:
Mark Twain nih cu, “Miih ttawngkam tthazet thawn tha pek nak pakhat te in, thlahnih sung cu ttha ten thazang ka ngah thei”, a ti. Ttawngkam mawi le thazang pekaw nak paruk cun, kumkhat sung in daih ding tinak tluk a si.
Nupa karlak duhdawtnak lang tir dingah, ttawngkam in a suak a ttul ttheu. Solomon siangpahrang khalin Baibal sungah tampi a ngan ve. Nupa tampi in, kan ttawngkam ih hmual a neihzia hi,kan hngilh ttheu. Tthimnak ah, “na va mawi cuangve, tusun cu”, “…”..in tuah sak ruangah ka lungawi”, “himi angki thawn cu, na mawi tuk” tvp… in nupa pakhat le pakhat ttawngkam thlum le mawi thawn tha pe aw ding kan si. Nupa karlak ah, vei tampi, ttawngkam naa leh thil tthalo tuahmi a um ttheu. Cangcia zomi leh kan tuahcia zomi cu, kan phiatsal thei nawnlo. Curuangah kan tuah theimi um sun cu, nehhnu ih cang nawnlo ding leh tuah nawnlo dingih um leh ngiahthiam dilaw lawng a si. Kan nupi/pasal kan ningna, thinnat tir tikah,kan tuah thei umsun cu, ngaihthiam dil le tuah nawnlo dingih um a si.
Tuah Theimi:
• Nupi/pasal ih, an thiamnak/an tthatnak kha hmanthiam sinsin dingin thazang pek aw nak leh an thlaksamnak kha thinhenglo in, khihhmuh aw in, rem tthat tum vivo ding.
• Zanih zik le zing thawh ih kan ttawngkam hmaisabik leh neitabik cu “ka lo duh”, “na mawi tuk” ti si thei ringring seh.
• Thilsual tuahmi parah, ngaithiam dil hmaisatu si ringring tum ding ih, ngaithiam theilomi neilo ding.
2) Hmunkhat Teih Caan Hman NaK:
Ramtthanso zomi pawl ih, nupa tthenaw tambiknak pakhat ih telve mi cu, nupa duh vekin tikcu an hmantlang theilo nak hi a tel. Chinmi tampi tla ramtthanso mi ram pawl ah nuntu khuasa in kan um hnuaihni zo tikah, himi hi napin kan ruat a ttul.
Tuah Theimi:
• Naunawi neimi nupa si le, thlakhat veikhat maw tal naute, sungkhat/rualpi hnenah retin, lenglamah nupa te lawng rawlei in, tikcu hman thiam ding.
• Thupi hlapi kan simaw duhmi a um le kan nupi/pasal a buai tuk lai caan: tthimnak ah, nauhak thawn an lek rero lai caan, rawl suangih buailai caan, phone in mi an biak lai caan, computer ih a buai rero lai caan, thinheng laicaan tvp ..caan ah thupi hlapi simaw/ruah aw lo ding.
• Kumkhat ah veikhat tal sungkau in picnic lole khawhla ah tlawngin (vacation) caan hman thiam ding.
• Thu kan simaw tikah, theifiang dingin tthaten ngaisak aw ding.
• Veng kiangkap ah kee lole bicycle thawn feh ttheu ding.
• Nitin thil tuah kelmi tuah ringring loin, a cancan le danglam deuhin pahnih lungkim in thil tuahdan/um dan thleng ding.
• Nupi/pasal zohduh, tuahduh/fehduh nak tivek theithiam aw in tuah sak aw ding.
• Leknak maw lole thil dang nupa ten nuam tih tlangmi tuah/lek nak ding caan pe ttheu ding.
Tikcu caan hmunkhat ih hmantlang ti tikah, pakhat in cabu siar pakhat in TV zoh tivek kha si ding a si lo. Acang thei tawkin, nupa ten thinlung ih um mi ruahaw in, thawzetin thuruahaw nak caan hrimhrim pek ding . Ttawngkamthlum, ttawngkamttha te thawn komaw nak caan pek ding tinak a si.
3) Laksawng Pek aw Nak:
Laksawng hi duhdawtnak lang tirnak thil pakhat a si. Kan duhdawtlo mi laksawng kan pek dahlo ding ka zum. Nupa si hnu khalah laksawng pekaw thiam hi a thupi ngaingai. Mi tamsawn cu fala tlangval silai lawngah laksawng pe aw dingah an ruat. Nupa si hnuah pekaw thiam ding a thupi sinsin. Laksawng tih tikah, mankhung pipi leh lei ttulmi tengteng si a ttullo. Mahten khal tuah a theih.
Tuah Theimi:
• Nupi/pasal an duh zawng theih tum in, an suahni lole nui sunlawihni/pai sunlawihni tivek ah laksawng pe aw ding.
• Cabu ttha leisak ih, nupa in, zaan tinten siar tlang.
• Thinkung fate lole pangpar kung leisak ih, nupi/pasal sunglawih nak ah an hmin pek in phun sak.
• Mizaten duhdan a bangaw cio lo nan, kan nupi/pasal kan duhdawhnak le kan sunlawihnak lang tirnak ah, laksawng pakhat khat tuahsak/leisak a sual lo.
4) Thil Tuahsak leh Hna Ttuantlan Thiam Nak:
Ka mangbang zetmi pakhat cu mirang ka rualpi nupa tamsawn cu hnipuan sawpaw tikah, mahta mahta kan sawp an ti. Nupa si hnu khalah, nata, ka ta tin tiaw laimi an tampi. Cumi pawl ih a hrinsuahmi tamsawn cu, duhdawtnak si sawn loin, huataw nak ah a thlen ttheu. Sim duhmi cu zumtu pawl hrangah inn sungsang ih hnattuan ttulmi le tuah ttulmi ah mipa hna,nunau hna tiih, thlengdang ciamco ding a si lo. Nunau ih, an tlinlo cin tivek le mipa ih tuahttulmi deuh cu theih thei an si. Nupa karlak ah buainak tete le tthenaw nak tiang suak tirtu ttheu cu thil fate in an si ttheu. Kheng khawlh lo ruangah, tii pek duhlo ruangah, nau rak zoh sun paihlo ruangah tvp.
Tuah Theimi:
• Nitin ten ka nupi/ka pasal ziang ka bawm thei/ttul timi ruahnak thawn bawmaw tum ringring ding.
• Rawlsuan, ihnak tuah, thil sawp, inn thianfai amah ih tuah/ttuan ding hrimhrim a si ti sianglo in, man dan ih zirin, bawmaw ding.
• Nupi/pasal khual an tlawngih an ra tlung tikah, fa le thawn hlunhlai zetin, hmuak thiam ding.
• Thlakhat veikhat maw lole a ttul dan ih zirin, nupi/pasal hrang liolio ah innsungsang ah, bawi pakhat vekin, a ttul mimi duhdawtnak thawn tuah sakaw thiam ding.
5) Taksa Tham/Daiaw Thiam Nak:
Nauhak lam doctor thiam pawl in, “naute cawitam mi leh, hnam tam deuhmi cu, cuvek ih tuah dahlo naute thawn, an tthanlen dan a danglam aw” an ti. Taksa daiaw le thamaw hi, a bikin nupa hrangah cu thupi zetmi pakhat a si. Kutkaiaw, hmanaw, pomaw leh nupa sinak hmang ti vek pawl hi, duhdawtnak langtirtu an si. Minung ih theih theinak ci/phun 5 (5 senses) kan neimi lakah taksa tham/daiaw nak hi danglam cuang a si. Kan taksa tham/daiaw nak in, huataw nak lole duhdawtaw nak a suak tir thei. Minung pawl tla kan suahkeh nak ram ih zirin, taksa tham/dai aw ih, cibai buk dan kan nei cio. Nupa kar lak hrimhrim ah cu thil ttul zetmi a si.
Tuah Theimi:
• Nupi/pasal ih duh zawngin an taksa tham/dai thiam ding
• Hrekkhat an taksa parih tham/dai nuam an ti lonak a um ti theih ding.
• An duh nak le nuam an ti nak tham/dai thiam ding.
• Nemten le nuam an ti zawngin tham thiam aw ding.
• Nupa taksa daiaw/thamaw duhmi veve si ah cun:
a) Leng suak tikah, kut kaiaw ding.
b) Pahnih te lawng rawlei tlang tikah, khuk le khuk daiaw in to ding.
c) Nupi/pasal hnari teah, “ka lo duh tuk” tin a theih ding fangin sim ding.
d) Tokham ih to laiah, dunglam ihsin, a liang nuamten hmet sak aw.
e) Hnattuan feh zikah, hnam/pawm aw.
f) Nupi/pasal hna ttuan ihsin tlun tikah, hnam/pom aw.
A tlunlam ih “Duhdawtnak Ttawng Phun 5” hi, mizate hrangah cu a si ttheh theilo men ding. Asinan himi 5 lakah, pakhat tal cu a si ttul. Himi 5 sungah pakhat tal na hmang suak ah cun, na inn sungsang, nupa karlak ah caan saupi daihmi duhdawtnak in a lo umpi ding. Abikin, Chinmi tamsawn cu nupa thuhla ah, duh vekin, kan sim/phuang ngam hrihlo ih a pawi zet. Hivek thu le hla hi, nasa zetin kan simaw le kan zirhaw a ttulmi a si. A siartu zaten thlasuah neitu kan Pathian in thlasuah lo pe in, zohtthimtlak innsang le nupa lo si tir hram seh. Cutin, inssang ihsin kan thawk a si le kan miphun kan ram khal zohtthimtlak miphun le ram ah kan cang suak thei ding.
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
(By:Piangte)
Himi catlangpi hi Pathian mihman Dr. Gary Chapman ih cabu hminthang, “The 5 Love Languages” cabu ta a tthami pawl le, a tawi zawngin ngan salmi leh Calettu ih belhmi mallai thawn kawm khawm ih ngan mi a si. Kan Chin nunphung thawn a kiahaw lomi a um pang peimaw tin ka ruat rero tikah, a kaihaw lo mi um lo in ka hmu. Ziangah tile himi cabu cu zumtu pawl ih thlun dingih ngan mi a si. Zumtu a si hmuahhmuah le nupa innsang nuam tungding duhtu hmuahhmuah hrangah hmual nei zetmi cabu a si.
1) Ttawngkam Thupit Nak:
Mark Twain nih cu, “Miih ttawngkam tthazet thawn tha pek nak pakhat te in, thlahnih sung cu ttha ten thazang ka ngah thei”, a ti. Ttawngkam mawi le thazang pekaw nak paruk cun, kumkhat sung in daih ding tinak tluk a si.
Nupa karlak duhdawtnak lang tir dingah, ttawngkam in a suak a ttul ttheu. Solomon siangpahrang khalin Baibal sungah tampi a ngan ve. Nupa tampi in, kan ttawngkam ih hmual a neihzia hi,kan hngilh ttheu. Tthimnak ah, “na va mawi cuangve, tusun cu”, “…”..in tuah sak ruangah ka lungawi”, “himi angki thawn cu, na mawi tuk” tvp… in nupa pakhat le pakhat ttawngkam thlum le mawi thawn tha pe aw ding kan si. Nupa karlak ah, vei tampi, ttawngkam naa leh thil tthalo tuahmi a um ttheu. Cangcia zomi leh kan tuahcia zomi cu, kan phiatsal thei nawnlo. Curuangah kan tuah theimi um sun cu, nehhnu ih cang nawnlo ding leh tuah nawnlo dingih um leh ngiahthiam dilaw lawng a si. Kan nupi/pasal kan ningna, thinnat tir tikah,kan tuah thei umsun cu, ngaihthiam dil le tuah nawnlo dingih um a si.
Tuah Theimi:
• Nupi/pasal ih, an thiamnak/an tthatnak kha hmanthiam sinsin dingin thazang pek aw nak leh an thlaksamnak kha thinhenglo in, khihhmuh aw in, rem tthat tum vivo ding.
• Zanih zik le zing thawh ih kan ttawngkam hmaisabik leh neitabik cu “ka lo duh”, “na mawi tuk” ti si thei ringring seh.
• Thilsual tuahmi parah, ngaithiam dil hmaisatu si ringring tum ding ih, ngaithiam theilomi neilo ding.
2) Hmunkhat Teih Caan Hman NaK:
Ramtthanso zomi pawl ih, nupa tthenaw tambiknak pakhat ih telve mi cu, nupa duh vekin tikcu an hmantlang theilo nak hi a tel. Chinmi tampi tla ramtthanso mi ram pawl ah nuntu khuasa in kan um hnuaihni zo tikah, himi hi napin kan ruat a ttul.
Tuah Theimi:
• Naunawi neimi nupa si le, thlakhat veikhat maw tal naute, sungkhat/rualpi hnenah retin, lenglamah nupa te lawng rawlei in, tikcu hman thiam ding.
• Thupi hlapi kan simaw duhmi a um le kan nupi/pasal a buai tuk lai caan: tthimnak ah, nauhak thawn an lek rero lai caan, rawl suangih buailai caan, phone in mi an biak lai caan, computer ih a buai rero lai caan, thinheng laicaan tvp ..caan ah thupi hlapi simaw/ruah aw lo ding.
• Kumkhat ah veikhat tal sungkau in picnic lole khawhla ah tlawngin (vacation) caan hman thiam ding.
• Thu kan simaw tikah, theifiang dingin tthaten ngaisak aw ding.
• Veng kiangkap ah kee lole bicycle thawn feh ttheu ding.
• Nitin thil tuah kelmi tuah ringring loin, a cancan le danglam deuhin pahnih lungkim in thil tuahdan/um dan thleng ding.
• Nupi/pasal zohduh, tuahduh/fehduh nak tivek theithiam aw in tuah sak aw ding.
• Leknak maw lole thil dang nupa ten nuam tih tlangmi tuah/lek nak ding caan pe ttheu ding.
Tikcu caan hmunkhat ih hmantlang ti tikah, pakhat in cabu siar pakhat in TV zoh tivek kha si ding a si lo. Acang thei tawkin, nupa ten thinlung ih um mi ruahaw in, thawzetin thuruahaw nak caan hrimhrim pek ding . Ttawngkamthlum, ttawngkamttha te thawn komaw nak caan pek ding tinak a si.
3) Laksawng Pek aw Nak:
Laksawng hi duhdawtnak lang tirnak thil pakhat a si. Kan duhdawtlo mi laksawng kan pek dahlo ding ka zum. Nupa si hnu khalah laksawng pekaw thiam hi a thupi ngaingai. Mi tamsawn cu fala tlangval silai lawngah laksawng pe aw dingah an ruat. Nupa si hnuah pekaw thiam ding a thupi sinsin. Laksawng tih tikah, mankhung pipi leh lei ttulmi tengteng si a ttullo. Mahten khal tuah a theih.
Tuah Theimi:
• Nupi/pasal an duh zawng theih tum in, an suahni lole nui sunlawihni/pai sunlawihni tivek ah laksawng pe aw ding.
• Cabu ttha leisak ih, nupa in, zaan tinten siar tlang.
• Thinkung fate lole pangpar kung leisak ih, nupi/pasal sunglawih nak ah an hmin pek in phun sak.
• Mizaten duhdan a bangaw cio lo nan, kan nupi/pasal kan duhdawhnak le kan sunlawihnak lang tirnak ah, laksawng pakhat khat tuahsak/leisak a sual lo.
4) Thil Tuahsak leh Hna Ttuantlan Thiam Nak:
Ka mangbang zetmi pakhat cu mirang ka rualpi nupa tamsawn cu hnipuan sawpaw tikah, mahta mahta kan sawp an ti. Nupa si hnu khalah, nata, ka ta tin tiaw laimi an tampi. Cumi pawl ih a hrinsuahmi tamsawn cu, duhdawtnak si sawn loin, huataw nak ah a thlen ttheu. Sim duhmi cu zumtu pawl hrangah inn sungsang ih hnattuan ttulmi le tuah ttulmi ah mipa hna,nunau hna tiih, thlengdang ciamco ding a si lo. Nunau ih, an tlinlo cin tivek le mipa ih tuahttulmi deuh cu theih thei an si. Nupa karlak ah buainak tete le tthenaw nak tiang suak tirtu ttheu cu thil fate in an si ttheu. Kheng khawlh lo ruangah, tii pek duhlo ruangah, nau rak zoh sun paihlo ruangah tvp.
Tuah Theimi:
• Nitin ten ka nupi/ka pasal ziang ka bawm thei/ttul timi ruahnak thawn bawmaw tum ringring ding.
• Rawlsuan, ihnak tuah, thil sawp, inn thianfai amah ih tuah/ttuan ding hrimhrim a si ti sianglo in, man dan ih zirin, bawmaw ding.
• Nupi/pasal khual an tlawngih an ra tlung tikah, fa le thawn hlunhlai zetin, hmuak thiam ding.
• Thlakhat veikhat maw lole a ttul dan ih zirin, nupi/pasal hrang liolio ah innsungsang ah, bawi pakhat vekin, a ttul mimi duhdawtnak thawn tuah sakaw thiam ding.
5) Taksa Tham/Daiaw Thiam Nak:
Nauhak lam doctor thiam pawl in, “naute cawitam mi leh, hnam tam deuhmi cu, cuvek ih tuah dahlo naute thawn, an tthanlen dan a danglam aw” an ti. Taksa daiaw le thamaw hi, a bikin nupa hrangah cu thupi zetmi pakhat a si. Kutkaiaw, hmanaw, pomaw leh nupa sinak hmang ti vek pawl hi, duhdawtnak langtirtu an si. Minung ih theih theinak ci/phun 5 (5 senses) kan neimi lakah taksa tham/daiaw nak hi danglam cuang a si. Kan taksa tham/daiaw nak in, huataw nak lole duhdawtaw nak a suak tir thei. Minung pawl tla kan suahkeh nak ram ih zirin, taksa tham/dai aw ih, cibai buk dan kan nei cio. Nupa kar lak hrimhrim ah cu thil ttul zetmi a si.
Tuah Theimi:
• Nupi/pasal ih duh zawngin an taksa tham/dai thiam ding
• Hrekkhat an taksa parih tham/dai nuam an ti lonak a um ti theih ding.
• An duh nak le nuam an ti nak tham/dai thiam ding.
• Nemten le nuam an ti zawngin tham thiam aw ding.
• Nupa taksa daiaw/thamaw duhmi veve si ah cun:
a) Leng suak tikah, kut kaiaw ding.
b) Pahnih te lawng rawlei tlang tikah, khuk le khuk daiaw in to ding.
c) Nupi/pasal hnari teah, “ka lo duh tuk” tin a theih ding fangin sim ding.
d) Tokham ih to laiah, dunglam ihsin, a liang nuamten hmet sak aw.
e) Hnattuan feh zikah, hnam/pawm aw.
f) Nupi/pasal hna ttuan ihsin tlun tikah, hnam/pom aw.
A tlunlam ih “Duhdawtnak Ttawng Phun 5” hi, mizate hrangah cu a si ttheh theilo men ding. Asinan himi 5 lakah, pakhat tal cu a si ttul. Himi 5 sungah pakhat tal na hmang suak ah cun, na inn sungsang, nupa karlak ah caan saupi daihmi duhdawtnak in a lo umpi ding. Abikin, Chinmi tamsawn cu nupa thuhla ah, duh vekin, kan sim/phuang ngam hrihlo ih a pawi zet. Hivek thu le hla hi, nasa zetin kan simaw le kan zirhaw a ttulmi a si. A siartu zaten thlasuah neitu kan Pathian in thlasuah lo pe in, zohtthimtlak innsang le nupa lo si tir hram seh. Cutin, inssang ihsin kan thawk a si le kan miphun kan ram khal zohtthimtlak miphun le ram ah kan cang suak thei ding.
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
Subscribe to:
Posts (Atom)






