Monday, March 18, 2013

Zahmawh (sex) Thuhla Fa le in an Sut Tikah?





Veitampi fa le nauhak pawl in, “naute khuitawk in a rak suak?” tin thusut an hmang ttheu. Cuvek thotho in, tleirawl pawl in “nu le pa sinak hi ziangtin kan hmang dan/ve ding?” tivek thusut nak a um ttheu. Nauhak te ihsin, tleirawl pawl in hivek (sex) thu nu le pa an sut tikah…….
1) Sim hmaisatu si ringring aw: Rualpi hnen le lenglam ihsin, a si lo zawngin, thuhla an theih hlanah, minung kan taksa um dan rak sim cia tum aw. Fala/tlangval an neih hlan ihsin, an taksa ih thlengaw dingmi le ra cang dingmipawl simcia in, Pathian duh zawngih kilkhawi aw thiam dingin, zirh aw.

2) Tampi sim aw: An lo sutmi hngakin 20% tam sawn in sim thiam tum aw. Ttongfang hmang thiam in, tawi theibik in an thusut mi sang tum aw la, an lo sut sal dan ih zirin, sim bet thiam tum aw.
3) Felfai ten sim aw: Zahmawh (body part) cu a sinak vekin, ttonglem hmanglo in, a sinak vek cekci in sim sawn aw. An kum ih zirin, an theithiam thei dingin, fiangzet in sim tum aw.

4) Sim aw la, ngai ve aw: Mah lawng in sim ringring loin, anmah lam ih an lo sim mi khal tthaten ngai sak ve aw. Na theihlo mi kha thei vekin simlo in, “na thusutmi a ttha tuk, information tam deuh ka hawl ta dingih, kan sim aw sal ding” tivek in sim thiam zuam aw.

5) Thindai ten sim aw: An lo sut tikah, lau in mangbang hlah. Na zumbang lo mi tiang an lo sut tikah, thingheng lo in, nem ten sim thiam tum aw. A ttul a si le, cawlta awla, thlacam nak khal neita in sim ttha tum aw.
6) Ttantlang thiam ding: Nu (nupi) hnenah hivek lam sim/sut hi, fa le hrangah a awl men ding. Sinan, hmuh suakmi pakhat cu, pa (pasal) le pawl hivek thuhla sim tam pawl ih fa le cu nu le pa (sex) sinak lam ah an thianghlim duh cuang ti a si. A cang thei a si ah cun, nupa rori in ttan lak ih zirh/sim ding a si.

7) Pathian thu thawn zirh aw: Biaknak le nuncang ziaza kilkhawi aw nak hi a peihtlaih aw mi an si. Nu le pa ih Pathian thu thawn tthaten zirhmi pawl cu, nu le pa sinak (sex)ah, an fel cuang tin hmuhsuak a si. Cubak ah, Hmuhsuak mi pakhat lala cu tleirawl 45% in nu le pa sinak supaw nak nun an neih nak hi, Pathian thu an theih ruangah a si an ti.
8) Biak/sim hai aw, danglam nak a nei: Nu le pa (parent) thawn nel aw zet le naih zetih um mi fa le pawl cu nu le pa (sex) sinak lam ah, thianghlim nak an nei duh cuang. Na fa le nel zet le duhdawh zetin biak/sim ringring tum aw. Nu le pa sinak (Sex) cu a thianghlimmi Pathian laksawng , nu le pa si (neihaw hnu) hnu lawngih hmang dingmi a si ti Bible thawn sim fiang thei tum aw.







Friday, February 22, 2013


Ruathnik Hman 
(By: Piangte)
Bawi Jesuh in zirh bangin pakhat le pakhat duhdaw aw thei sehla
Mi thil tih sualmi ngaithiam thei sehla
Thil kan tuah sualmi ah ngaithiam dil ding in tangdorh thiam sehla
Midang ih sambau nak theithiam thei sehla
Kan bangaw lonak pawl hi Pathian ih thil tuahmi a mawinak a si ti theithiam sehla
Kan danglam nak pawl, hmuthiam aw in lawmaw thiam sawn sehla
Kan thil tuah sual pangmi pawl zirnak ah hmang thiam sehla
Aliamzo mi hngilh thei sehla
Ral le rualpi thleidang thiam sehla
Huataw nak kan lakah hlo tir thei sehla
Kan tuah hlanah veihnih tal ruat ta thiam sehla
Kan thinheng hlanah  pakhat in pahra tiang siarta sehla
A  ṭhatnak lam in thil hmu thiam sehla
Kan mit kau deuhin meng thiam sehla
Kan thusim vek le thil ṭha hi kan sim vekin thlun thei sehla
Bangran ten sersiammi kan si ṭheh ti thei ringring thiam sehla
Zo kan si ti theiaw taktak sehla
Pahnih cu pakhat hnakin a tam in a cak sawn ti theithiam sehla
Kan cahnakbik ziang a si ti theithiam sehla
Kan thil tuah sualmi ah “sorry”  ti ding khulfung lo sehla
Thil dikmi ah ralṭhazet in ding ngam sehla
RUATHNIK HMAN, kan leilungpi cu a tu hnakin, umnak ṭha a si tengteng ding
Cuti a si lole?????????

PS.."Imagine" timi mirang ih ka nganmi ta letsal mi a si..

Thursday, October 18, 2012

Na fa, lawngfangkheh zuk zoh ih a um tikah ziangtin tuah ding

How to Respond When Your Child is Caught Viewing Porn
Nu le pa in fa le lawngfangkheh zuk tthalo pawl an zoh tikah ziangtin an tuah ding?

Hmaisabik ah cun, thil a takih cangmi pawl kan theih hmaisa a ttul. Tusun ah “survey” ih an hmuh dan vek a si le:

• A tlangpi in hmaisabik lawngfangkheh zuk pawl an zoh hi kum 10 ah a si. Hrekkhat cu kum 10 hnakih nauhak tla an um.

• 90% kum 8 ihsin kum 16 mi in online in an zoh.

• 80% kum 15 ihsin 17 mi in video in an zoh.

• Kum 16 simi, 5 sungah 4 in online in an zoh thei ringring.

A pawinak pakhat cu kawhhran tampi ah hivek thuhla hi rel le simtthat nak a um nawnlo. Khawhhran ih pulpit par ihsin le mino group tivek khalah sim le rel tlang nak a um nawnlo. Inn lam khalah, hivek thuhla hi a hnial in kan hnial. “Kan innsang ah cun, hivek ah buainak a um lo kan ti ttheh”.

Tthanthar tampi cu rualpi hneh ihsin hivek lam an zir thok. Abikin smart phone nei ih, internet restriction umlo ih tuahmi pawl an si duh. Zumtu tiaw pawl, mipa 50%-60% in lawngfangkheh zuk an zoh ti hmuhsuah a si fawn.

Na fa hivek zuk tthalo a zoh na hmuh a si le na tuk le ningzat ding khawpin kawk le sim si sawnlo in, a nem zawngin sim thiam a ttul. Culo le, theihthiam aw lonak, ningzat nak le thinnat nak le sual tuah duh sinsin nak le mahten, thiar fihlim aw duh nak a suak tir thei.

Atanglam ih nganmi pawl hi hivek zuk tthalo an zoh tikih, step tete nun simaw dan an si.

1) A takin tuah tum aw (Be Proactive):

Tusan kawhhran tampi cu thil a cang zomi ah lawng thusim an hmang. Cucu inn pakhat a hrek tluk kang hnu lawngah meimit tum thawn a bangaw. Na fa in nu le pa (sex) thuhla hi a rualpi hnen in si lo in, nu le pa hnen ihsin an theih hmaisa sawn a ttul. Hilam ram (Western)dinhmun vek a si le cu kum 8 tluk ihsin an theih a ttha. Culo le an thinlung pitlin dan ih zir in sim an ttul. Hitin ti ruangah, a zaten sim ciamco ding ti silo in, an kum ih zir in an theih ttulmi le an ralring ttul mi tete, an tawn hlanah sim ding tinak a si.

2) Pathian ih nu le pa sinak, tumtahmi simfiang aw (Set God’s standard for sex):

Pathian in nu le pa sinak cu nupa thianghlim ten neiaw hnu ih hman dingah lawng a tuah ih cucu nu pakhat le mipa pakhat veve hrang lawngah a si. Ningzat ding a umlo bakah, Baibal sungah khal fiangzet in Pathian in in sim mi a si. Nupa karlak siarlo nupa sinak va hman cu sual a si ih, cumi in ningzat le mualpho nak a suah tir thei.

3) Timlam cia aw (Plan ahead):

Na fa le pawl lawngfangkheh zuk pawl zoh thei cin an si hlan ihsin timtuah nak nei cia aw. Tthim nak ah, TV neilo lawlaw lole “block” sak. Cuvek thotho in computer khal ah “block” nak ret sak.

4) A ttul tikah, na tawndah mi pawl sim ve aw (When appropriate, share your story):

Na fa a tthanlian vivo vekin, na no can laiih, hivek lam thawn pehpar in narak tawnmi pawl sim ve aw. Nangmah khal tihsa thawn ummi minung na si zia sim fiang aw. Himi in na fa thawn nan pehtlaih aw nak le thuruah duh aw nak a ti kau vivo ding. Zumtu cu hivek lakah Pathian in nehtu sinak in pek zia sim fiang aw.

5) Lau/phang tuk hlah (Don’t freak out):

Na fa le khal nangmah thawn nelaw zetin thu ruahaw/rel tlang thei dingin biak aw. Na tuk in kawh le ningzat in tuah an si le nu le pa thurawn duh nawnlo nak le mahten si lolo khawruah ih um le a si lo zawngin nun duh nak a suak sawn pang thei.

6) Duhdawt zetin aw nem ten biak aw (Maintain a kind, compassionate tone):

Thinheng tuk laiah ttawnglo ding in zuamaw. A ttul le na nupi/pasal hnenah na thinheng nak sim hmaisa aw. Thlacam aw. Thinheng tuk lai ah nun sim tum hlah. Duhdawtnak aw nem thawn nun sim sawn aw.

7) Tumtah mi theitum aw (Remember the goal):

Tumtah mi sawn cu bawm, lamzin dikah fehpi le na fa le tleirawl an sinak lamzin ah fehpi kha a si. Fa le tampi cu thinlung hngawkin ka nu le pa in ziangtin in ti pei tiih, an umlai fang caan a si. Nangmah lala khal na nu le pa in ziangtin lo ti ve sehla timi ruat thiam in, nu le pa cu ziang tik khalih, an beunak le an harsat caan ih an pan nak hmunnuam a si zia lang tir aw.

8) An simmi ngai tum sawn aw (Focus on listening):

Mah sawn riangri ttawngtam tuk hmaisa le thil a feh sual thei. Mawhthluk hlanah, thusut nak thawn thawk hmaisa aw. Aw nem ten, ziangtin hivek zuk tthalo an zoh thawkih, ziangtluk a rei zo ti pawl sut tum aw. Mi tampi cu hivek zuk an zoh/hmu ruangah thinheng le ningzat tla an um ih, nu le pa hnenih an ruahnak an sim tikah, cu pawl tla cu an hlo ttheh thei. An simmi ih zirin nu le pa in lamzin dik le nundik ah kaihhruai thei an si. Cubakah, hivek ih lemcang pawl cu an cang laiah, zuri le siri ih tuahmi a tam bakih, ngaingai ih cawnlo ding a si zia pawl sim aw. Pathian mithmu ah fihnungza a si zia le Pathian ih tumtahmi le duh zawng nu le pa sinak sim fiang aw.

9) Nuamten/ngaihttha in an um thei nak dingin tuah aw (Put them at ease):

Ngaithiam theilo mi sualnak an tuah lo ti thei sak in, na fa le na duhdawt zia fim fiang aw. Jesuh cu kan sualnak thianfai dingah a thi ih ngaithiam kan si zo thu le tuah nawnlo ding in thlacam ding in zirh aw.

10) Tlacam tlang aw (Pray with them):

Thlacam sak aw. Mithmuh sualnak an tuahmi pawl sual ngaidam nak dil tlang uh. Fa le pawl in an duh le nangmah ih na thlacam vekin lo cawng vivo seh. Sualnak pawl phuanaw hnuah, Pathian hnenah in ngaithiam ruangah tin lungawi thu sim sal uh. Cuticun, fa la pawl ih thinlung ah thianfai/ thianhlim nak a um ve ding.

11) Tuah dingmi, anmah thawn nei aw (Make action plan with them):

Fa le pawl kha ziangvek in tukforh nak ih luat thei dingah timtuah nak an nei duh timi sut aw. Himi in nu le pa lawnglawng rinsan loin, kan mahten khal kan tuah thei timi rinsan aw nak lungput a nei tir ding. Cutin, na ruah banglo in, idea tthattha le tuah ding tthattha khal an lo pe ve thei ding..Tuah theimi pawl…………

• Hnaihngawk nak pawl khamsak tthehaw (Mtt.5); Computer, le phone tivek in hivek lem/zuk tthalo an zoh a si le “ap/software solution” lei aw la khamsak thei a si. Zuknung, game le rualpi tivek hnen ihsin a si ah cun, a ttul dandan in, hnamhnih aw lo dingin tawlrel sak aw.

• Rinsantlak an si le silo a can tuah sak in check ttheu aw (James 5:6); Zarhkhat veikhat lole thlakhat vei khat tivek in ziang an bang ti check ttheu aw. Ziangtluk in an sual timi zohsak nak sawn si lo in, ziangtluk in rinsan an tlak timi ah focus sawn aw.

• An hrangah nitin thlacam in,anmah khal thlacam fial aw; Hihi nasa zetin thlarau ral an do ti theih a ttul. setan khalin a cang thei tawkin a thlem tum ringring ti theih a ttha. Lawngfangkheh zuk tthalo pawl zoh hi leilung pi tawknak a si lo ih, kan Pathian cu kan tawnmi harsat nak hnakin a tum sawn ti kan theih a ttha. Nu le pa in duhdawt nak le aw nem te thawn kan sim thiam ding khal a thupi zet. (Galatians 6:1)



Thursday, June 28, 2012

Duhdawtnak Ttawng Phun (5)

                        (Rei Daihmi Duhdawtnak Thuthup)



                                         (By:Piangte)

Himi catlangpi hi Pathian mihman Dr. Gary Chapman ih cabu hminthang, “The 5 Love Languages” cabu ta a tthami pawl le, a tawi zawngin ngan salmi leh Calettu ih belhmi mallai thawn kawm khawm ih ngan mi a si. Kan Chin nunphung thawn a kiahaw lomi a um pang peimaw tin ka ruat rero tikah, a kaihaw lo mi um lo in ka hmu. Ziangah tile himi cabu cu zumtu pawl ih thlun dingih ngan mi a si. Zumtu a si hmuahhmuah le nupa innsang nuam tungding duhtu hmuahhmuah hrangah hmual nei zetmi cabu a si.

1) Ttawngkam Thupit Nak:

Mark Twain nih cu, “Miih ttawngkam tthazet thawn tha pek nak pakhat te in, thlahnih sung cu ttha ten thazang ka ngah thei”, a ti. Ttawngkam mawi le thazang pekaw nak paruk cun, kumkhat sung in daih ding tinak tluk a si.

Nupa karlak duhdawtnak lang tir dingah, ttawngkam in a suak a ttul ttheu. Solomon siangpahrang khalin Baibal sungah tampi a ngan ve. Nupa tampi in, kan ttawngkam ih hmual a neihzia hi,kan hngilh ttheu. Tthimnak ah, “na va mawi cuangve, tusun cu”, “…”..in tuah sak ruangah ka lungawi”, “himi angki thawn cu, na mawi tuk” tvp… in nupa pakhat le pakhat ttawngkam thlum le mawi thawn tha pe aw ding kan si. Nupa karlak ah, vei tampi, ttawngkam naa leh thil tthalo tuahmi a um ttheu. Cangcia zomi leh kan tuahcia zomi cu, kan phiatsal thei nawnlo. Curuangah kan tuah theimi um sun cu, nehhnu ih cang nawnlo ding leh tuah nawnlo dingih um leh ngiahthiam dilaw lawng a si. Kan nupi/pasal kan ningna, thinnat tir tikah,kan tuah thei umsun cu, ngaihthiam dil le tuah nawnlo dingih um a si.



Tuah Theimi:

• Nupi/pasal ih, an thiamnak/an tthatnak kha hmanthiam sinsin dingin thazang pek aw nak leh an thlaksamnak kha thinhenglo in, khihhmuh aw in, rem tthat tum vivo ding.

• Zanih zik le zing thawh ih kan ttawngkam hmaisabik leh neitabik cu “ka lo duh”, “na mawi tuk” ti si thei ringring seh.

• Thilsual tuahmi parah, ngaithiam dil hmaisatu si ringring tum ding ih, ngaithiam theilomi neilo ding.



2) Hmunkhat Teih Caan Hman NaK:

Ramtthanso zomi pawl ih, nupa tthenaw tambiknak pakhat ih telve mi cu, nupa duh vekin tikcu an hmantlang theilo nak hi a tel. Chinmi tampi tla ramtthanso mi ram pawl ah nuntu khuasa in kan um hnuaihni zo tikah, himi hi napin kan ruat a ttul.



Tuah Theimi:

• Naunawi neimi nupa si le, thlakhat veikhat maw tal naute, sungkhat/rualpi hnenah retin, lenglamah nupa te lawng rawlei in, tikcu hman thiam ding.

• Thupi hlapi kan simaw duhmi a um le kan nupi/pasal a buai tuk lai caan: tthimnak ah, nauhak thawn an lek rero lai caan, rawl suangih buailai caan, phone in mi an biak lai caan, computer ih a buai rero lai caan, thinheng laicaan tvp ..caan ah thupi hlapi simaw/ruah aw lo ding.

• Kumkhat ah veikhat tal sungkau in picnic lole khawhla ah tlawngin (vacation) caan hman thiam ding.

• Thu kan simaw tikah, theifiang dingin tthaten ngaisak aw ding.

• Veng kiangkap ah kee lole bicycle thawn feh ttheu ding.

• Nitin thil tuah kelmi tuah ringring loin, a cancan le danglam deuhin pahnih lungkim in thil tuahdan/um dan thleng ding.

• Nupi/pasal zohduh, tuahduh/fehduh nak tivek theithiam aw in tuah sak aw ding.

• Leknak maw lole thil dang nupa ten nuam tih tlangmi tuah/lek nak ding caan pe ttheu ding.



Tikcu caan hmunkhat ih hmantlang ti tikah, pakhat in cabu siar pakhat in TV zoh tivek kha si ding a si lo. Acang thei tawkin, nupa ten thinlung ih um mi ruahaw in, thawzetin thuruahaw nak caan hrimhrim pek ding . Ttawngkamthlum, ttawngkamttha te thawn komaw nak caan pek ding tinak a si.



3) Laksawng Pek aw Nak:

Laksawng hi duhdawtnak lang tirnak thil pakhat a si. Kan duhdawtlo mi laksawng kan pek dahlo ding ka zum. Nupa si hnu khalah laksawng pekaw thiam hi a thupi ngaingai. Mi tamsawn cu fala tlangval silai lawngah laksawng pe aw dingah an ruat. Nupa si hnuah pekaw thiam ding a thupi sinsin. Laksawng tih tikah, mankhung pipi leh lei ttulmi tengteng si a ttullo. Mahten khal tuah a theih.



Tuah Theimi:

• Nupi/pasal an duh zawng theih tum in, an suahni lole nui sunlawihni/pai sunlawihni tivek ah laksawng pe aw ding.

• Cabu ttha leisak ih, nupa in, zaan tinten siar tlang.

• Thinkung fate lole pangpar kung leisak ih, nupi/pasal sunglawih nak ah an hmin pek in phun sak.

• Mizaten duhdan a bangaw cio lo nan, kan nupi/pasal kan duhdawhnak le kan sunlawihnak lang tirnak ah, laksawng pakhat khat tuahsak/leisak a sual lo.



4) Thil Tuahsak leh Hna Ttuantlan Thiam Nak:

Ka mangbang zetmi pakhat cu mirang ka rualpi nupa tamsawn cu hnipuan sawpaw tikah, mahta mahta kan sawp an ti. Nupa si hnu khalah, nata, ka ta tin tiaw laimi an tampi. Cumi pawl ih a hrinsuahmi tamsawn cu, duhdawtnak si sawn loin, huataw nak ah a thlen ttheu. Sim duhmi cu zumtu pawl hrangah inn sungsang ih hnattuan ttulmi le tuah ttulmi ah mipa hna,nunau hna tiih, thlengdang ciamco ding a si lo. Nunau ih, an tlinlo cin tivek le mipa ih tuahttulmi deuh cu theih thei an si. Nupa karlak ah buainak tete le tthenaw nak tiang suak tirtu ttheu cu thil fate in an si ttheu. Kheng khawlh lo ruangah, tii pek duhlo ruangah, nau rak zoh sun paihlo ruangah tvp.



Tuah Theimi:

• Nitin ten ka nupi/ka pasal ziang ka bawm thei/ttul timi ruahnak thawn bawmaw tum ringring ding.

• Rawlsuan, ihnak tuah, thil sawp, inn thianfai amah ih tuah/ttuan ding hrimhrim a si ti sianglo in, man dan ih zirin, bawmaw ding.

• Nupi/pasal khual an tlawngih an ra tlung tikah, fa le thawn hlunhlai zetin, hmuak thiam ding.

• Thlakhat veikhat maw lole a ttul dan ih zirin, nupi/pasal hrang liolio ah innsungsang ah, bawi pakhat vekin, a ttul mimi duhdawtnak thawn tuah sakaw thiam ding.



5) Taksa Tham/Daiaw Thiam Nak:

Nauhak lam doctor thiam pawl in, “naute cawitam mi leh, hnam tam deuhmi cu, cuvek ih tuah dahlo naute thawn, an tthanlen dan a danglam aw” an ti. Taksa daiaw le thamaw hi, a bikin nupa hrangah cu thupi zetmi pakhat a si. Kutkaiaw, hmanaw, pomaw leh nupa sinak hmang ti vek pawl hi, duhdawtnak langtirtu an si. Minung ih theih theinak ci/phun 5 (5 senses) kan neimi lakah taksa tham/daiaw nak hi danglam cuang a si. Kan taksa tham/daiaw nak in, huataw nak lole duhdawtaw nak a suak tir thei. Minung pawl tla kan suahkeh nak ram ih zirin, taksa tham/dai aw ih, cibai buk dan kan nei cio. Nupa kar lak hrimhrim ah cu thil ttul zetmi a si.



Tuah Theimi:

• Nupi/pasal ih duh zawngin an taksa tham/dai thiam ding

• Hrekkhat an taksa parih tham/dai nuam an ti lonak a um ti theih ding.

• An duh nak le nuam an ti nak tham/dai thiam ding.

• Nemten le nuam an ti zawngin tham thiam aw ding.

• Nupa taksa daiaw/thamaw duhmi veve si ah cun:

a) Leng suak tikah, kut kaiaw ding.

b) Pahnih te lawng rawlei tlang tikah, khuk le khuk daiaw in to ding.

c) Nupi/pasal hnari teah, “ka lo duh tuk” tin a theih ding fangin sim ding.

d) Tokham ih to laiah, dunglam ihsin, a liang nuamten hmet sak aw.

e) Hnattuan feh zikah, hnam/pawm aw.

f) Nupi/pasal hna ttuan ihsin tlun tikah, hnam/pom aw.



A tlunlam ih “Duhdawtnak Ttawng Phun 5” hi, mizate hrangah cu a si ttheh theilo men ding. Asinan himi 5 lakah, pakhat tal cu a si ttul. Himi 5 sungah pakhat tal na hmang suak ah cun, na inn sungsang, nupa karlak ah caan saupi daihmi duhdawtnak in a lo umpi ding. Abikin, Chinmi tamsawn cu nupa thuhla ah, duh vekin, kan sim/phuang ngam hrihlo ih a pawi zet. Hivek thu le hla hi, nasa zetin kan simaw le kan zirhaw a ttulmi a si. A siartu zaten thlasuah neitu kan Pathian in thlasuah lo pe in, zohtthimtlak innsang le nupa lo si tir hram seh. Cutin, inssang ihsin kan thawk a si le kan miphun kan ram khal zohtthimtlak miphun le ram ah kan cang suak thei ding.



@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@





Theih Kau Nak 43

1. 2011 kum sungih FBI ih sim dan vek a si le USA ih ttihnung bik khua pakhat nak cu Flint, Michigan a siih, minung 1,000 ah 23.4 tluk thilsual tuah (crime) an um ih, cumi lakah tualthat/mithat 52 a um.


2. Ttihnungbik khua pahnih nak cu Detroit, Michigan a si ih, minung 1,000 ah 21.4 tluk thilsual tuah (crime) a um ih, tualthat nak 344 a um.

3. Pathum nak cu St. Loius, Mo, minung 1,000 ah 18.6 sualnak/thilsual tuah (crime) a um ih, tualthat nak 113 a um.

4. Pali nak cu Oakland, CA, minung 1,000 ah 16.8 tluk sualnak tuah (crime) a um ih, tualthatnak 104 a um.

5. Panga nak cu Memphis, TN, minung 1,000 ah 15.8 tluk in thilsual (crime) tuah leh tualthatnak 117 a um.

6. USA ih ralkap ralram ih ratlung pawl cu June thla 2012 tiang, nikhat mi pakhat zik te tluk in, mah le mah an that aw.

7. Nitin minung in litre 1.7 tluk a si mi ciil (saliva) kan suah.

8. Mipa 75% in an fala neihmi cu nupi dingah an zohcih ttheu.

9. New York khawpi ih, milem tumpi “Statue of Liberty” ih kenmi lungto parih, nganaw mi cafang cu July IV, MDCCLXXVI.

10. Bangaladesh ah nauhak kum 15 an si khalah, camibuai ah ca an fir le thawng thlak thei an si.

11. USA ih Lebanon, Virginia ah nupi ihkhun ihsin, sirhtlak cu danpah bal (illegal) tinak a si.

12. Mirang zuknung ih an hman tambikmi ttawngfang cu (let’s get out of here) “hitawk ihsin kan tlan/suak pei” timi a si.

13. Mi harsa deuh pawl cu milian ngaingai pawl hnakin, an cann ih 50% cu “video game’ leknak ah an hmang.

14. Ek hngawtnak cahnah “toilet paper” an tuah hlanah, French ramih, siangpahrang te innsang cu puan-tthazetmi (fine linen) thaw an ek an thianfai.

15. Cuba ih dothlennak rak thawktu lakih milar “Che Guevara” cu thawsam “asthma” natnak a nei.

16. Ramsa lakih tumbik a nungih hmuhmi umsun cu “blue whale” timi nga a si ih, a saulam feet 113.5 leh a rihlam ton 170 a si.

17. Mipakhat in a tlangpi in a dam sungah phone biakin kum 2 sung tluk caan a hmang.

18. Mipakhat in a tlangpi in a dam sungah ciil (saliva) gallon 10,000 tluk a suah.

19. Fiji ram cu tikulh tete (islands) 332 komkhawm mi ram a si.

20. Leitlun ih mipum 11% tluk cu kehtlak (left-handed) an si.

21. Hnihsuahnak lam lemcangthiam Charlie Chaplin cu kum 50 sungah zuknung 81 a tuah man.

22. Minit pakhat ah kalauk hngawngsau lung (heart) in gallon 160 tluk thisen a pump thei.

23. Nazi pakhat tinten USA ram parah vanzam 61,000 tluk an zam.ringring.

24. Syria ram ih um Damascus cu minung catloih rak um ringring nak khawhlunbik a si ih, B.C 2000 hrawngin a rak um zo.

25. Strawberries pum 8 cu orange (lingmaw) pakhat hnakin Vitamin C a tam sawn.

26. American pawl cu leitlun ih “peanut” mepe ei tambik an si.

27. George Washington nih Washington D.C. Federal City tiih, khawhmin a rak pek mi cu a thihhnu ah Washington D.C. tin an thleng sal.

28. Maine timi USA ih khua cu leitlun ih, “toothpick” hathercawihnak khawpi a si.

29. Thlaler ram “Sahara Desert” ih a neitabik vurtlak nak an record mi cu Feb.18, 1979 a si.

30. Leilung-dang “Pluto” cu Clyde Tombaugh in Feb. 10, 1920 ah a hmusuak.

31. USA ih tiluang khamnak hminthang “Hoover Dam” cu kum 2,000 tiang daih dingih tuahmi a si.

32. Caffeine cu Olympic leknak ih teldingmi pawl hrangah khamsak a si.

33. Caffeine 12 micrograms Olympic ih teldingmi zin/zun ah an hmu a si le, lek nak ah an tel theilo.

34. Caffeine 12 micrograms cu coffee no 5 tluk in thawn a bangaw.

35. Bible bung saubik cu Psalm 119 a si ih, caang 176 a um.

36. Rawl kan eimi cu kan rilte sungah nazi pakhat peng 0.002 mph tluk in a lut. Cucu nazi pahnih tluk a rei tinak a si.

37. Rawl kan eimi cu kan rilpi sungah 0.00007 mph tlukin a lut ih, nazi 14 tluk a rei.

38. Leitlun ih lal/siangpahrang ttuan reibik cu Pepe II nak Egypt ramah a si ih, kum 6 a si ihsin kum 94 tiang lal a ttuan.

39. Bloomington, Minnesota ih dawr (mall) tumzia cu dawr sungah tlawng bus 24,226 athlem.

40. Phengphelep (butterfly) lakih zam cakbik cu “monarch” timi a si ih, nazi pakhat ah peng 17 tluk cak in a zam thei.

41. A tlangpi in zungih hnattuan pawlin nitin minute 50 sung cu an “files” hlomi hlawlnak ah caan an hmang.

42. Vainim siti haite khat suak dingah vainim pum 12 a ttul.

43. Ukrainian miphun pawl in Christmas cu January ni 7 ah an hmang. Cumi cu Orthodox Christian Day an ti.

44. George Washington cu amah hmuaknak (inauguration) tuahnak ih fehnak ding hrangah paisa a cawi cawp.

45. Kum zabi 15 (15th century) tiang “Punctuation” timi a rak um lo.

46. Hlasakthiam “Sting” cu phunhra tlawng saya a rak si.

47. USA ih Congress Library ah cabu million 73 a um ih, cumi cabu pawl cu peng 350 tluk saumi cabu retnak ah an ret.

48. Uico hriih ttawnmi cu ttawnlomi hnakin a letthum in mi an keu tam sawn.

49. Minit 10 tinten, ramnung pakhat khat lole thilnung pakhat khat an hlo/thi.

50. Leitlun ih thisen phun (blood type) tambik cu type “O” a si.

51. “Apollo 11’s lunar module” thlapi par a ttum laiah, datsi (fuel) second 20 tluk daih lawng a tang.

52. American pawl ih an eitambik mi hanghnah/rah cu aaluu (potatoes) a si.

53. American mi pakhat in kumkhat ah pound 140 tluk aaluu an ei.

54. Hlasak hminthang “The Beatles” ih hmin pawl cu George Harrison, John Lennon, Paul McCartnet leh Ringo Starr an si.

55. “The Beatles” hlasak group ih, hmaisa deuhih rak telmi pahnih cu “Pete Best” leh “Stu Sutcliffe” an si.

56. Brazil ih diamonds pawl cu Africa ih diamonds hnakin an hak sawn.

57. Leitlun ih hmaisabik miliam hminthang (billionaire) cu John D. Rockefeller a si.

58. Bible ah ci/cite (salt) timi ttawngfang cu vei 30 ngan khum in a um.

59. Nazi thehlarnak (advertisement) ih an hmang tinten, nazi parih tikcu caan lang tambik mi cu 10:10 a si.

60. USA ih Honda mawtaw 75% cu USA ah tuahmi an si.

Monday, June 18, 2012

Theih Kau Nak 42

1. USA ih mi pakhat ih kumkhat sung coffee in mi cu, a tlangpi in, gallon 26.7 a si ih, cumi cu no (cup) 400 thawn a bangaw.


2. Rang in minung aiin, ruh 18 tam sawn a nei.

3. USA ih Juneau leh Alaska cu lawng leh vanzam in lawng thleng thei a si.

4. USA president Richard Millhouse Nixon cu president hmaisabik a hminngan mi cafang ihsin "criminal" (sualnak tuahtu) timi ngan theihmi president a si.

5. A pahnih nak cu William Jefferson Clinton a si.

6. Panama Canal pi kang dingah, "Crown Prncess" timi lawngpi ih, fehman "toll" man May 2, 1993 ih a pek mi cu $141,349,97 a si.

7. Kharkhem (snail) in haa 25,000 tiang an nei thei.

8. Ton million khat "oil" cu electric kilowatt nazi 13,000,000,000 hrawng thawn a bangaw.

9. Minung um zatih zirin, USA ih khua "stop sign" tambik nak cu LaConner, Washington a si.

10. Kawngsang (mosquito) ci 2,700 tluk a um.

11. Cangai (crabs) pawl in an mi cep nak leh an taksa ah hmul malte an nei nak san cu, tii undan/fehdan an theih thei nak dingah a si.

12. 1960 ah USA ih kum 100 tlun dammi cu 4,000 tluk an si ih, 1995 ah cun, 55,000 tluk an si.

13. USA ih, St. Louis Gateway arch hmin ngaingai cu “The Jefferson National Expansion Monument” ti a si.

14. Himi monument cu a kaulam hnakin a sanglam a sau sawn a bangnan, a sang le kau lam feet 630 cekci veve an si.

15. Leitlun ih hnawm (garbage) ih 20% cu American pawl hnen ihsin ra suak mi an si.

16. Atlangpi in, nunau in nikhat ah ttawngfang 7000 tluk an ttawng ih, mipa in cu 2000 tluk lawng an ttawng.

17. 52% American pawl in coffee an in.

18. Beatles pawl ih sakmi hla “Strawberry Field Forever” timi cu Liverpool ih ummi nu le pa neilo pawl umnak “orphanage” an phuah san mi a si.

19. Las Vegas, USA ih meisa vangmi pawl cu van boruak ihsin hmuh an theih.

20. Tisarttam ih thluak cu kuak (cigar) tia fang a si.

21. 1918 ih tlangrai natnak “flu apandemic” ruangah minung million 20 hnakih tam an thi.

22. ‘Atlantic salmon’ timi nga cu ti parah meter 4.5 tluk a pet thei.

23. 1975 ah nazi pakhat tluk reimi TV ih “drama” tuah dingah, $180,000 tluk lawng a rak cem.

24. A tlangpi in mipa pawl in, an ‘virgin’ nak cu kum 16 ah leh nunau in kum 17 ah an hloh ttheu.

25. Leitlun ih ihthatlo ih um reibik pa cu Randy Gardner a si ih, nazi 264 sung, ni 11 a si. Cumi kum cu 1965 ah a si.

26. ‘International Space Station’ cu ton 500 tluk a ritih, bawlung leknak hmun tlukih tum a si.

27. Canada mi “tattoo” suaithiam pakhat in a taksa ah tattoo 4,831 a suai.

28. Minung taksa ih a tumbikmi ‘cell’cu nunau pawl ih nauneih theinak/ nunau cii “ovum/egg cell” timi a si.

29. Minung taksa ih fatebikmi ‘cell’ cu mipa bua/cii “sperm” a si. Himi bua/cii 175,000 tluk cu nunau cii ‘egg cell’ pakhat thawn an rihlam a bangaw.

30. Cukcu ih a eilomi pakhat cu fanghma/zil a si.

31. Atlangpi in minung pakhat in thau ‘fat’ kan taksa ah billion 45 tluk kan nei.

32. USA president John F. Kennedy cu a tluak sizung (autopsy) ih an check laiah, an hlo tir ruangah, tluakum lo in an phum.

33. Baibal ih “Esther” cabu sungah Pathian timi cafang pakhat hman a um lo.

34. Vanzam rak tuah hmaisabiktu Orville Wright ih vanzam hmaisabik a tla laiah, a ‘passenger’ French pa cu a thi.

35. Hmaisabik Moscow ih ‘museum’ cu 1791 ah a rak um thawk.

36. USA ah tiva 250,000 hnakih tam a um ih, an zatekom ih saulam cu peng million 3.5 tluk a si.

37. Khuai pakhat in pound khat khuaitizu tuah nak dingah pangpar vei million 2 tluk a tlan ttul.

38. Philippines rampi thantar cu, danglam zetin, an ram ah daihnak a um tikah, a pawl (blue) color lam kha tlunah an retih, raldo nak le buainak a um tikah, a sennak (red) lam kha tlun lamah retin an tar.

39. USA, 2012 kumih pai sunlawih (father’s day) ni ih paisa hman dingmi cu billion $12.1 tluk a si.

40. Vurlakih um savom (polar bear) pawl in an taksa rihlam ih 10% tluk rawl cu nazi pakhat hnakih mal sungah an ei ttheh thei.

41. USA ih high school tlawngta pawl May thla 2012 ih survey tuah nak vek a sile, 24% in kaanza (marijuana) leh 18% in kuak an fawp.

42. 1892 ah Italy ah nunau kum 12 kim mi cu pasal neih a ngah.

43. Japan ram ah hlanlai deuhah cun, nupi kehtlak (left handed) a si le, tthen a thiang/ngah.

44. Canadian reasearchers pawl ih an hmusuakmi cu Einstein ih thluak cu thluak pangai hnakin, 15% tluk a kau deuh an ti.

45. Mipa 15% tluk in an zahmawhhmul an met.

46. Leitlun ah “cheese” phun 450 tluk a um ih, 240 cu France ram ihsin a si.

47. Milar, Pamela Lee-Anderson cu hmaisabik Canada kum 100 kimnak leh Canada independence ni (7/1/1967) ih suakmi a si.

48. Japan ram cu ramdang pawl hnakin, “energy” kumtin ten hmang tambik ram a si.

49. Second tinten million 2 “red blood cells” an thi.

50. Ziangtik caan khalah, USA ah million 100 tluk phone ih biakaw rero an um ringring.

51. Sangkaa heraw theimi (revolving door) cu 1888 kum ah Theophilus Van Kannel nih a rak tuah.

52. Rutherdorf Hayes cu USA president vote, khat lawng tam in, a tling.

53. USA ih naute, kum 2000 ih suakmi pathum ah pakhat cu, an in,ei dan ruangah “type II diabetes” zunthlum natnak nei thei an si.

54. Africa ram ih 28% cu ramngaw/ramcar (wilderness) asi ih, North America ih 38% cu cuvek a sive.

55. 1789 kumih USA cozahpi ih leibaa neizat cu $190,000 a si.

56. “Penguin” timi vate phunkhat, tumbik ih sanglam cu feet 3.5 zikte a si ih, pound 90 tluk a rit.

57. Hmaisabik “baseball team” vanzam thawn khualtlawng cu 1946 ih “the New York Yankees” pawl an si.

58. USA ih hmaisabik rawlsuannak cabu cu 1796 ah an suah.

59. Saphawhlum leh lehnak pawl angki ih, number ngan cu 1913 ah hmaisabik an rak hmang.

60. Hmaisabik rak hmangtu cu Univ of Chicago leh Univ of Winsconsin “foorball” team pawl an si.

Theih Kau Nak 41


1. Hollywood sign cu 1923 ah hmaisabik an rak tuah ih, a tir ah cun, Hollywoodland tiih ngan a rak si.


2. Hollywood sign ih a sanglam cu feet 50, a saulam feet 450 leh a ritlam pound 450,000 a si.

3. 1789 ah Morocco ram cu USA ram sinak pompi hmaisabik tu ram a si.

4. Silam mithiam pawl ih hmuhsuakmi cu minung 18% tluk cu thoaa ih feh an hmang (sleepwalking) ti a si.

5. Mi 5 sungah 2 cu an duh hmaisabikmi (first love) thawn an nei (tthit) aw.

6. Ekinn (toilet) tidai in kan tleuk (flush) tikah, mitih hmuh theilomi ti feet 6 lai thli lakah a kap suak.

7. Kawngsang (mosquito) in veikhat thi a zuk tikah, a rihlam zat leh hrek tluk thi a in thei.

8. Haktheu (sneeze) tikah, nazi pakhat peng 100 tluk cak ih feh mi thawn a bangaw.

9. Lemsuai thiam Vincent Van Gogh cu a damlai ah a lemsuaimi pakhat te “The Red Vineyard” timi lawng a zuar suak ngah.

10. Kumtin USA ih tuahsuakmi “plastic film” cu Texas state khuh thei ttheh ding tluk in a tam.

11. Kehtlak pawl in rawl an khai tikah an kehlam haa in an khai.

12. Minung ih vun (outer skin cells) cu a thlengaw ttheuih, ni 27 sungah vunthar a suak sal ttheu.

13. Minung pakhat dam sungah vun thar vei 1,000 hrawng a thleng aw.

14. Britain ih hmaisabik “escalator” cetkaililawn cu 1878 ah an hmang thawk.

15. 1800 hrawngah naute suakmi pawl ih hrek lawng kum 10 tlun an dam. Tusan ah cun, 90% tluk dam in an um.

16. Jellyfish timi nga phunkhat in, tisuar a tho hla nazi 10 ihsin 15 karlak ah theih theinak a nei cia.

17. Leitlunmi zin/zun (urine) hmuahmuah khawl sehla, “Niagra falls” tisuarpi parah minit 45 tluk a luang thei ding.

18. “Antarctica” ah rul pakhat hman hmuh ding a um lo.

19. District of Columbia ah mipa nauhak in khuitawk khalah, leh ziang tik khalah lungto deu sian a si lo.

20. “Navy SEALS” timi USA ih ralkap special ih training pekmi 900 lakah, 650 cu training kaittheh suaklo in an um.

21. Leitlun ah uihli ci 2,400 hnakih tam a um.

22. USA president Thomas Jefferson cu amah request vekin, a thlanlung parah, president a rak ttuandah tin ngansak a si lo.

23. Rul tlancakbik cu “Black Mamba” timi rul a si ih, nazi pakhat ah peng 7 tlukcak in a tlan thei.

24. Inn ih zuahmi zawhte in a caan neihmi ih, 70% cu ihthah nak ah a hmang.

25. Nitinten billion 15 tluk cigarettes cu fawp in a um.

26. Nitinten thilnung 150 tluk cu an hlo ringring.

27. “Barrel” khat “petroleum” cu gallon 42 a si.

28. Tingteng (dragonflies) pawl nih ke 6 an nei nan, an feh thiamlo.

29. “Anaconda” timi leitlun ih rul tumbik phun in, tii ti lo in, fa a nei.

30. 1685 ah France ram ah, “playing cards” cu pianawi an nei daihlo ruangah paisa aiah an rak hmang.

31. 2016 ah cun, internet ttawngkam, “gigabytes” aiah, “zettabytes” timi ttongfang hman a si thlang ding.

32. “Zettabytes” cu “gigabytes” trillion khat thawn an bangaw.

33. 2016 ah cun, internet ih traffic cu 1.3 “zettabytes” ah a thleng leh ding.

34. 2011 ih thizomi hlasakthiam “Amy Winehouse” ih innpi, London ih ummi cu million $4.2 in lei theih a si thu, June 1, 2012 ah an tarlang.

35. London ih Heathrow vanzam ttumnak ah, 2012 Olympic ih telmi pawl nithum sungih minung 10,000 an ram an tlung thei lohli nak dingih, “temporary terminal” an tuah nak ah million $31 tluk an cem.

36. Khabehmul cu minung hmul lakih tthancakbik a si ih, metlo in um sehla, mipa pakhat ih a damsung khabehmul cu feet 30 tluk a si ding.

37. Rua (bamboo) cu nikhat ah inch 36 tluk a tthan thei.

38. Nunau pawl cu mipa hnakin ttawng an thiam cak sawn.

39. Chocolate kokkhat nih minung feet 150 tluk fehthei ding khawpin thazang a neih tir.

40. Pennsylvania ih hmunsangbik nak cu, Colorado ih hmunniambik hnakin, a niam sawn.

41. Sho Yano timi pa cu kum 21 lawng a si ih 2012 ah, Chicago University ih kumnobik, (siilam) doctor degree ngahtu a si.

42. Sho Yano cu kum 2 a si ah, ca a siarthiam ih, kum 3 ah ca a nganthiam ih, kum 5 ah music lam a nganthiam.

43. Sho Yano cu kum 9 a siah university ah alut thei ih, kum 12 a si ah, Chicago University ah a lut.

44. Kawpi (cabbage) cu 91% tii a si.

45. Rawl dawlh dingah tha (muscles) 25 acangvai ttul.

46. “Nobel prize’ cu hmaisabik 1901 ah an rak pek thawk.

47. America ih sun can ih “drama” TV ih ra ttheimi “soap operas” tin an ko nak san cu, hlanlai deuhah, sahpiadip (soap powder) thehlar nak ah an rak hmang ruangah a si.

48. Lou Gehrig timi pa, New York Yankees ih baseball lek thiammi pa in kum 17 sungih a paisa ngahmi cu $316,000 a si.

49. Lou Gehrig ih 1927 ih rak hrukmi kawr (jersey) cu 1992 ah $363,000 in mi pakhat in a lei.

50. USA ih ramsung raldo nak (civil war) a cem zawngih paisa 40% cu paisa lem pawl an si.

51. USA ah kumtin a tlangpi in, chocolate leh mitthai (candy) pound billion 7 tluk an tuahsuak.

52. Zimhnam leh rang cu an luak theilo.

53. “Saluki” timi uico phun cu innzuat ui lakih, um hmaisabik lam an si ih, B.C 6,000 leh 7,000 hrawngah an rak um zo.

54. Minung taksa ih, inch pakhat tinah “bacteria” million 32 tluk an um.

55. Zuknung ‘Quo Vadis’ timi ah minung 30,000 tluk an tel.

56. ‘Louvre Museum’ ih retmi Mona Lisa ih lem/zuk cu August 21, 1911 ah mi pakhat in a firih, kum hnih hnuah an hmu sal.

57. “Medieval” timi hlanlai deuhih lotuah (peasant) pawl ih an damsung kum cu kum 25 tluk lawng a rak si.

58. ‘Jedi’ timi cu Australia ramih biaknak phunkhat a si ih, minung 70,000 lai an um.

59. England ih ‘stonehenge’ timi lungto tum pipi umnak cu Rome ih ‘Colosseum’ hnakin kum 1500 tluk a upa.

60. American mi 50% tluk in, lamzin ih, meisen (red light) kan pahtlang tin an rel.