Tuesday, September 20, 2011

Theih Kau Nak-Part V


1. Minung hmai (face) ah tih (muscle) 50 hngakih tam a um ruangah, duhduh in hmai umdan (facial expressions) kan tuah thei
2. Ruh pawl cu a leng lam zohah an hak zetnan, a sunglam ah cun, azang zetmi le a nem zetmi an si ih, 75% cu tii a si
3. Khabe ruh tih (jaw muscles) pawl in pound 200 tluk cak in thil a khai thei
4. Nunau pawl cu mipa hngakin mit an tthep tam deuh
5. Mipakhat dam sungah lung, billions 2.5 a tur (heart beats)
6. Upa pakhat ih pumpi ah litres 1.5 tluk thil a tlem
7. Atlangpi in mipa pakhat in a dam sung ah vawi 20,000 tluk hmur a met
8. Minung rit lam ih 40% cu tih (muscles) an si
9. Minung taksa ih cells, million 300 cu minute tinten an thi
10. Atlangpi in minung ih luu cu pound 8 a rit
11. Minung ih kaungruh (thigh bones) cu “concrete” hngak in a hak sawn
12. Kum 6 tang nauhak pawl cu kut kang le kut siatsuah aw awl bik mi an si
13. Kum 30 tlunlam hnuah, thluak cu 0.25% tluk kumtin in a fate vivo
14. Pumpi cu asah zetmi tihvun thuahthum in a tuam
15. Hmuan tuah hi, ruh hrangah “exercise” tthabik a si
16. Minung thluak in a tlangpi in, nikhat ah vawi 70,000 thu a ruat
17. Atlangpi in mipa pakhat in a dam sungah rawl ton 50 tluk a ei
18. Mipa in a dam sungah a tlangpi in thla 5 cu hmur met nak ah can a hmang
19. Ruh pawl cu ‘concrete” hngak in a let li in an hak
20. Minung mit ah million 2 tluk hnattuantu an um

21. Minung lung cu kumkhat ah million 35 hrawng a tur (heart beats)
22. Billion $10 nei ta aw la, cumi cu $1 caa hril si in, second pakhat ah $1 hmang sehla, a zaten hmang ttheh dingin kum 317 a ttul
23. Khuai (bees) in mithmul an nei
24. Hmaisabik “World Cup” cu 1930 ah Uruguay ram ah an tuah ih, ram 13 an tel
25. “Tuna fish” timi nga phunkhat cu nikhat ah peng 100 a leuh thei
26. Zawhte pawl cu atlangpi in nikhat ah nazi 16 sung an itthat
27. Nikhat ah litre hrek tluk tii, minung kan thaw thawhnak ruangah a cem
28. Kumtin in $1.5 billion cu inzuat ramsa hrangah an cem, naute hrangih cemhngakin a letli in a tam deuh
29. Baibal cu minung 40 lenglo nganmi, kum 1500 sung nganmi a si
30. Hramlak ih mihlo, rilrawng in,a kedam (savun ih tuahmi) a ei a si le, thazang nei sal in, mal lai te sungcu a cak tir thei sal
31. Kaungsang (mosquito) a nu nih lawng mi a keu ih thisen a in
32. USA paisa (bills) pawl cu 2.61 inches an kauih, 6.14 inches an sau, an sah lam cu .0043 an siih, a ritlam ah 1 gram an si
33. Naute suakpek pawl cu khuk ruhpum (knee caps) umlo in an suak
34. Cukcu (cockroach) pawl cu “radiation” tuar theinak an nei ih, “nuclear” ral cang pang sehla, a dam rei bik ding pawl an si
35. Piano, zarang pawl in hri 230 an nei
36. Minung in vunhne tete (particles) 600,000 cu nazi kar tinten an tla. Cucu kumkhat ah pound 1.5 tluk a si ih, kum 70 mi hrangah cun, pound 105 tluk a hlo zo tinak a si
37. Wimbledon Tennis kumtin lehnak ah a tlangpi in, ball 42,000 an hmangih, matches (puaisin) 650 tluk an nei
38. Hlanlai deuh Japan ram ah, voih ringbik le voihsaubik zuamaw nak an nei ttheu
39. Chameleon timi laiking phuankaht ih lei cu a taksa hngakin a sau sawn
40. Hmaisabik email cu 1971 ah Ray Tomlinson timi nih a rak kuat

41. George Washington president dingih an hril laiah, France ah siangpahrang, Russia ah Czar, China ah Emperor leh Japan ah Shogun tin an rak uk aw lai.
42. Millions 40 hngakih tam American pawl cu “chronic halitosis” timi kaa rimsia, hlo thei dahlo mi an nei
43. Ar pawl cu a linglet zawngin an um le thil an dolh thei lo
44. Leitlun ah ttawng/ttong phun 6,800 hrawng a um
45. Mexico City cu America ih khawpi hlunbik a si
46. 1870 tiang baseball cu kut-hruk (gloves) hmanglo in an lek
47. 1670 ah Boston ih Dorothy Jones cu coffee zuar theinak license an pek ih, USA ih hmaisabik coffee zuartu a si
48. Nga phun khat (catfish) nih thil thaw theihnak (taste buds) 27000 hngakih tam a nei. Ramsa dang pawl hngakin a nei tam bik
49. Minung cu rilrawn ih thih hngakin, ih khawplo ih thih a awl sawn. Nihrang sung ihthat lo in um ah cun, thih thei a si ih, rilrawn ih um cu zarhhnih sunglai nun a theih hrih
50. Mawtaw accident tambik ni cu Zarhte ni a si
51. “Oreo cookies” timi sang fate zuarzo mi hmuahmuah a thuahthuah in ret ding ti bang sehla, “Sears Towers” (feet 1451 sangmi innpi) tluk ih let millions 13.3 sang a thleng ding
52. Wyoing State cu nunau vote pe thei dingih siang hmaisabik State a si
53. Minung rilte cu ding zetin dir ah cun feet 22 hrawng sau a si
54. Leitlun ih ummi meihol, zinan (gas), siti leh thing pawl ur ttheh sehla, nii hrangah cun, ni malte lawng a daih ding
55. Tiiteng (dragonfly) cu nazi 24 sung lawng a nung thei
56. Dr. Pepper timi “soft drinks” cu America ih tuah hmaisabik mi a siih, Waco, TX ah 1885 ah an rak tuah thok
57. Tuu thau ihsin, satpia (soap) leh cawkawfar (candle) an tuah
58. India ih biaknak Hinduism nih pathian dangdang, millions 300 an nei
59. Mirang ca ih number siar nakah, cafang “A” a tel hmaisabik nak cu thawngkhat nak ah a si “one thousand”
60. Diamond cu acid khalin a siat tir theilo, a saa zetmi meisa nih lawng a siat tir thei

Monday, September 19, 2011

Theih Kau Nak Part IV



1) A tlangpi in mipa in khabe hmur a dam sung metlo in um sehla, a thih tikah feet 13 hrawng a sau ding
2) Greece ram ih rampihla (national anthem) cu catlang (verses) 158 a nei
3) Central Florida ih ummi Walt Disney World in hnattuantu 50,000 a nei
4) Sam cu, tin (fingernails) ih rak cangsuakmi thil (substance) ih rak cangmi a si
5) Banhla (banana) sungah thinlung nuam tir theimi thil (chemical) a um
6) A hmaisabik USA ih Olympic game cu 1904 ah St Louis , MO ah an tuah
7) Albert Einstein cu kum 9 tiang tthaten a ttawng mumal theilo
8) Actor Robin William cu phunhra a zir laiah, hlawhtlin nak neilo dingbik ah vote tambik a ngah (asinan, hollywood actor hmingthang ah a cang thotho)
9) USA president umnak White House suangah rawl einak namte, forks leh haite 13, 092 a um
10) Ni (sun) hmakhatten thim thutthi sehla, minute 8 hnuah lawng a danglam nak kan thei thei ding
11) 190-1913 ih USA president, William Taft cu tikhawlnak kuang (bathtub) ah a tang dah (a thau tuk ruangah)
12) USA ih leihnuai lamzin (subway) system hmaisabik cu 1897 ah Boston , MA ah an rak tuah thok
13) Rochester , MI ah mipi hmuh ih tikhawlh ding a si le palik in khawlhaw nak hnipuan (bathing suit) a zohtthat sak hmaisa a ttul
14) American pawlih thlathum sungih an hlawnmi “aluminum” in America ih neihmi minung phurnak vanzam zat a tuah thei sal
15) Kumtin ten USA ah pound billion 96 rawl an hlawn
16) Alexander the Great leh Julius Caesar cu merai-natnak (epileptic) an nei
17) Barbie, milem zukte cu minung ngaingai si taseh la a size cu 39-23-33 a si ding
18) Nitlak lam ah ni cu a sen sawn, ziangah tile, sunvu leikhu (dust) pawl zinglam hngakin a tam ruangah a si
19) A tlangpi in ton 115 tluk tipi thuanthum ih cii ti (salt spray) cu second tinah leilungpi parah an lut
20) Lei (tongue) hi taksa lakih tihhlawm (muscle) ummi lakah a cak bik (a tum le fate lam zohin)
21) Upa pawl hngakin nauhak pawl in, thil thaw theih theinak (taste bud) an nei tam deuh
22) Ke pakhat fingfing ah nunnak nei thilnung (bacteria) trillion khat an um
23) Mi pakhat cio in midang thawn bangaw lomi, rim (odor) kan nei
24) Khabe hmul cu taksa ruang parih um mi hmul lakah a tthan cak bik
25) Minung taksa ritlam ih 7% cu thisen an si
26) Mitmu cu tluak thawn a zawmaw mi an si
27) Rawl kan ei mi cu pumpi sungah nazi 2-3 sung lai an um
28) Taksa sungih “red blood cell” a hrek cu zarhkhat vawikhat an thlengaw
29) Ril (intestine) tumbik cu 7-10 cm tluk a tum
30) Atlangpi in nunau pawl cu mipa hngakin inch 5 an niam
31) Phu/zuninn (bladder) a khat mi cu (soft ball) timi saphawhlum fate tia hrawng a si
32) Minung pakhat ih neihmi thau (fat) ihsin satpia (soap bar) 7 a tuah suak thei
33) Vun cu minung taksa lakih, a tambik mi a si ih, taksa rit lam ih 12-15% tluk cu vun a si
34) Harhdamzet mi pakhat ih rawlei mi, pumpi in rial ttheh ding ah nazi 24-72 a ttul
35) Lung (heart) in nikhat ah gallon 36,000 thinsen a pump
36) Million 2 “red blood cells” cu second tinah an thi rero
37) Kal (kidney), a tumlam veve cu 4.5 inches tluk a si
38) Nunau ih thilrim theih theinak cu mipa hngakin a cak deuh
39) Atlangpi in 75% minung ek (feces) cu tidai ih cangmi a si
40) Lung cu taksa lakih tihkhal/ tha (muscle) cak bikmi tihkhal/tha a si
41) Leitlun ih pangan (insect) ttihnungbik cu thauthe (housefly) a si. Ramsa dang hngakin, nat nak hrik an nei tam ih, nat nak an kai tir awl bik
42) Oregon leihnuai ih ummi paa (mushroom) cu thilnung lakih a tum bik a si ih, peng thum le hrek tlukih tummi a si
43) Japan cu leitlun ih thir (iron ore) lei tambik ram a si
44) Tthenli tthenkhat, minung taksa ih ruh pawl cu kee ah an um
45) Central Africa ih ummi, (raffia palm) timi thingkung cu leitlun ih thingkung hngahsaubik a siih, a saulam feet 82.5 a si
46) Hmaisabik baseball lukhum (cap) cu dii (straw) in an rak tuah
47) Texas cun thihnak tur sidawhih dan pek nak (capital punishment with lethal injection) 1977 ihsin a hmang thok
48) “Goodbye” timi ttawngfang cu “God bye” in a ra ih, cumi cu “God be with you” timi in a ra suakmi a si
49) Vatican City cu leitlun ih ram fate bik a si ih, mipum 1000 an um ih, acres 108.7 tluk a kau
50) Lei doral pahnih nak a cem tikah, Germany ram nih ral a do thok lai hngakin vanzam tam sawn a nei
51) Kum 8 le thla 7 leh ni 6 sung na auu (yell) ah cun, coffee nokhat ti hlum thei ding khawp in (sound energy) na suah thei ding
52) Whale timi nga tumpi pawl cu atlangpi in nazi pakhat ah pound 10 an tthan
53) Nitin in (55 billionths) second, ni hmaisa hngakin a sau deuh
54) Kentucky ih 50% a vawikhat nak neiaw (married) pawl cu tleirawl (teenagers) pawl an si
55) Turkey (vui aar)cu, USA ih rampi vate lem dingah an rak ruat dah
56) American ih rampi hla (The Star Spangled Banner) cu British zu in hla “Anacreon” timi in a rak suakmi a si
57) George Washington in Washington D.C Federal City tin hmin a rak pek mi cu, a thih hnuah, Washington D.C tin an thlengsal
58) Thih thei khawpih innkang nak cu a tlangpi in 6pm-10pm karlak ah a cang ttheu
59) Atlangpi in American/Canadian mi pakhat in kumkhat ah cereal 11.9 pounds an ei
60) Zawhte in hmuh theihlomi thil-awn/sunglam awn (ultrasound) an thei thei

Tuesday, September 13, 2011

Theih Kau Nak Part III


1. Walt Disney World in nitin pound 120,000 tluk hnawm hlawn ding a nei
2. Eiffel tower cu feet 984 a sang
3. Mit pawl nei pawl cu a tleu an tuar thei tuk lo
4. Persia cu Iran tin 1935 ah hming thleng a si
5. Pentagon (USA ih um leitlun ih ralkap zungtumbik) cu “bathroom” a ttul ai ih let hnih in a nei. A neih nak san cu 1940 ih an rak sak rero laiah, midum le mirang a dangdang ih hman thei dingin Virginia State dan vekin tuah attul ruangah a si
6. Boxing ih pumcawm pawl 80%cu thluaksiat suah aw nak an nei
7. “Swordfish” timi nga cikhat cu kum 25 tiang an nung theiih, pound 1,200 tluk an si thei
8. Tokyo cu mipum tambik nak khawpi (35 millions) a si ih, New York a pahnih nak (21 millions) leh Seoul (21 millions) leh, pathum nak Mexico City (20 millions) an si
9. Cahngah bag (paper bag) pawl cu Afghanistan ram ih dawr pawl ah hman sian an si lo. Ziangah ti le cahngah cu a thianghlimmi tin an zum
10. Scorpion in mit 12 tiang a nei thei
11. Kharbok rual (tampi zam khawm) mi in ton 80,000 tluk a si mi vainim nikhat sungah an ei ttheh thei
12. Saudi Arabia ramah tiva pakhat hman a um lo
13. Lei doral pahnih nak ih Berlin khawpi ih thlak hmaisabik mi bomb in Berlin ramsa-hmuan (zoo) ih saipi/vui pakhat lawng a that ngah
14. Thomas Edison (electric tuah hmaisa bik pa) cun thim (dark) a ttih
15. Detroit, Michigan ah tikhawlnak sung “bath tub” ih ihthat cu illegal a si
16. Awnmawi ngai phahih operation tuahtu surgeon cu a ngailotu hngakin ttha deuh in a tuah thei
17. Florida ah rang (horse) fir hmang pawl ih, dan pek nak cu hridai ih khai that a si
18. Shark timi ngapi phunkhat cu a dam sungah haa fang 50,000 tluk a hlo/siat
19. Million 70, zawhte (cat) na zut (pet) ah cun, watt 60 thawn a bangaw mi meisa, minute pakhat sung vangtir theinak dat na nei thei
20. Canada ih mipum, tthen thum ih tthen hnih cu Quebec leh Ontario ah an um
21. Sihte nih Uico tluk in rim an thei theinak an nei
22. USA ih innsang 75% cu inteknu sawn in paisa leh bill pel lam ttuanvo a lak
23. Mirang ca lak ah “set” timi in san a nei tam bik
24. NCIB sim dan vek a si le, Honda Accord mawtaw cu USA ih an fir tambik mi a si
25. Leilungpi hi a hlumzetmi cu a si lo, a tlun lam le a taw lam cu a rawnmi a si
26. Tipi thuanthum puan bik nak cu 13 meters lawng a thuk
27. Morphine timi hmin cu 1803 ah German si tuahthiampa, Friedrich Saturner ih hmin pek mi a si. Asan cu, “Greek god of dreams” Morpheus timi laksan ih pek a si
28. Stamp (milu) hmaisabik suahnak ram cu Great Britain 1840 ah a si
29. Minung ih lung (heart) cu pound khat hngakin a zang deuh
30. Tisarttam (crocodile) pawl cu ti thuk deuhih an pil thei nak dingah lungto an dolh
31. Nupi ih sam cu pasal ta a si tin Michigan law ah cun a um
32. Nunau sangbik cu tuluk mi, Zeng Jinlian feet 8 leh inch 2 a siih, kum 17 ah a thi
33. Nauhak pawl cu Spring can (tthal kim zik te ah) an tthan cak bik
34. New York ih lamzin pawl cu peng 6,374.6 tluk in an sau
35. 1659 ah Massachusetts ah Christmas hman cu illegal a rak si
36. Minung lung (heart) in kumkhat ah 1.5 million gallons thisen a pump
37. Kutzung lai tin (nail) a tthan cakbik ih kut zungpi tin a tthan caklo bik
38. Kum 60 kim zo hnu cun, thil thaw theih theinak (taste bud) 50% a hlo
39. Rampai (geese) ih an dam sung cu a tlangpi in kum 25 a si
40. Antarctica leiram hi zoih ram ta hman si lomi leiram um sun a si

41. Leitlun ih nga tumbik cu “whale shark” a si ih, ton tampi a rit bakah, feet 50 tlun sau tiang a tthang thei
42. Kumtin, pangan (insect) thar 7,000 hmuhsuah a si
43. Richard Nixon cu February, 1972 ah China ih USA president hmaisbik va tlawngtu a si
44. Leitlunih catlang “sentence” saubik cu French ttawngih nganmi a si ih, cafang 823 a um ih, “period” pakhat hman a um lo
45. Thilsual/tthalo (crimes) tuahtu ih a hrekkhat cu kum 18 tang an si ih, 80% thilfir hmang pawl cu kum 13-21 karlak an si
46. Mupi (eagle) in sakhi note a that theiih, a zam/zuanpi cih thei
47. Lei doral vawikhat nak laiah, kuak (cigarettes) cu ralkap pawl ei ding (ration) an pek tikah, an telhcih ringring
48. “Singapore” ih hlasak thiam pawl simi, “The Oriental Singers” pawl in, nazi 74 leh minute 5 sung cawllo in (non-stop) hla an sak thei
49. Atlangpi in, zing color na duh ti sut tikah, mi panga sungah pathum in a sen an hril
50. Leitlun ih a sangbik nak hmun cu Tibet ih ummi, Mt. Everest tlang a siih, feet 29,141 tluk ih sangmi a si
51. Number 1 ihsin 9 karlak ta na duhduh number hrilaw la, 9 in na karhzai (multiply) tir ih na ngahmi number pahnih kom cu 9 a si ringring ding (ex:7x9=63; 6+3=9)
52. Leitlun ih ram fate bik cu, Vatican City a siih, 0.17 sq miles lawng a si. A pahnih nak ah Monaco a siih, 0.7 sq miles a si
53. USA ih piahra (dime) ah ttial (ridges) 118 a neiih, pia 25 (quarter) in ttial 119 a nei
54. Vui/sai (elephant) naute in hnawiti(milk) litre 80 nikhta ah a in thei
55. Scientist pawl in Cukcu (cockroaches) pawl hmanin thluak (brain-surgery) operation an tuah
56. Rang pawl cu an luak (vomit) theilo ih, vok pawl khal vanlam an zoh theilo
57. Lawngpi Queen Elizabeth 2 tiih hmin neimi cu QE 2 tiih ngan ding a si. QE II cu siangpahrang nu ngaingai ih hmin ngan dan a si
58. Atlangpi in mipakhat in thlan suaknak (sweat glands) million 2 kan nei
59. American ih 55% nih lawng ni (sun) hi arsi (star) a si ti an thei (Nangteh?J)
60. Kumnga sung Webster’s dictionary sungah cafang “dord” timi a rak um. Cumi cafang cu ttawngfang le caah a um lo lawlaw mi a rak si

Monday, September 12, 2011

Theih Kau Nak Part II


1) Kum upa vivo tikih, sampar (ttuakpar) nak asanbik cu (pigment cells) ih ummi (hair follicle) timi sam colour suaktir theitu a thi/hna a ttuannawn lo ruangah a si
2) Beatles pawl cu kum 25 liamzo mi ah an music band an kuainan, kumtin ten Rolling Stones pawl hnakin an records an khawn lai sawn thotho
3) Liberty statue varwhlam kut cu feet 42 saumi a si
4) Nu pum sungih naute (fetus) cu zarh riat nak ah kut-ttial (fingerprints) a nei thawk
5) Dolphin pawl cu mit pakhat men in an it that
6) Sapel (hunters) pawl hngakin driver pawl nih sakhi an thah tam sawn
7) Hmaisabik (open heart surgery) cu 1893 ah Dr Daniel Hall Williams in a rak tuah
8) Kum tinten Burger King rawldawr nih vokvun pound 950,000 cu breakfast hrangah an tuah
9) Atlangpi in American mi pakhat nih kumtin cahngak (paper) pound 580 tluk an hmang
10) Butlak (frog) pawl in acancan ah anmah tiang tleu thei ding khawpin demde (fireflies) an ei
11) Space ih hmanmi lil thei (space vehicle) pawl cu second pakhat ah peng 7 feh dingin tuah an si. Cutluk in rang lawngah leilung ih dirnaktha (earth’s gravitational pull) in an luat thei
12) Mitcaw laiking (chameleon) in, amah vek color neimi boruak ah a um thiam thotho
13) Portugal ram cu leitlun ah (cork) wine palang sinnak tuah tambik ram a si
14) Nitin ten USA ah naute thlakimlo 1,300 an suak
15) Olive kung cu kum 1500 tiang a nung thei
16) December 16, 1811 ih linghnin ruangah Mississippi tiva pi a linglet zawngin a luang
17) Adolf Hitler nu cu Hitler a nei zik ah, nau a thlah tumnan, a Dr pa ih fial nak ruangah a thlah sal lo
18) Charles Osborne cu kum 69 pumhlum sung a irh (hiccups)
19) Motor pakhat tuah suak nak dingah tidai 148,000 liters a ttul
20) Caw (Dairy cow) pakhat in nikhat ah cil (saliva) gallon 20-35 asuah thei
21) Leitlun ih mawtaw (cars) pawl cu mipum karhzai hngakin a let thum in an karhzai cak sawn
22)
23) London ih Pall Mall lamzin cu 1807 ah hmaisabik gas thawn vangmi lamzin a si
24) Babe Ruth timi pa (baseball) lek nak ih hminthang zetpa cu a lek tinten kopi hngah (cabbage leaf) cu a lukhum tangah a ret cih ringring
25) Fikfa (mosquito) in mi an keu tikih, a na nak san cu an cil (saliva) kha taksa sungah thisen an zuk hlanah an thanta hmaisa ruangah a si
26) Vate hngawngsau le kesang zetmi (ostrich) ih tii (egg) cu a hrekhmin (hard boil) dingah nazi pali sung suan a ttul
27) Alaska ah kumtin, linghning (earthquakes) vawi 5000 a um
28) Himalayas (tlangsangpi) ih a san cu vur umnak hmun tih can a si
29) October nikhat ni cu Japan pawlih “Official Coffee Day” a si
30) 1819 ah USA in Florida cu Spain hnen ihsin million nga leiba aiah a lei
31) Monaco ram cu New York ih Central Park hngakin a fate sawn. Monaco cu acres 370 tluk a kau ih, Central Park cu acres 840 a si
32) American pawl cun, luna damnak simum (aspirin) cu kumkhat ah ton 16,000 tluk an hmang
33) Sir Isaac Newton cu the Church of England ih ordained priest a rak si
34) Caw tamsawn cu awnmawi (music) an ngai a si le cawhnawi tam deuh a suak
35) Minung 12 in thlapi ah an ttum ih, an zingzawi
36) Egypt ih pyramid saktu pawl cu purunvar (garlic) tampi an ei ttheu. Ziangah ti le purunvar in thazang acak tir tin an ruat
37) New York ih um mi Liberty statue cu a foundation ihsin, a meifar kengnak tiang kalbak (steps) 403 a um
38) Rome ih ummi Peter’s Basilica biakinnpi cu 1506 ah an sak thawkih kumza luanhnu1612 ah lawng an ttheh suak thei
39) Vancungmi phun kua (Choirs of angels) asangbikin a niambik pawl cu; seraphim, cherubim, thrones, dominions, virtues, powers, principalities, archangels, leh angels an si
40) Ruahti/ruahhmai (raindrop) ih a tumzia cu 0.5 mm 2.5 mm tluk a si
41) Ahmaisabik computer cu 1823 ah Charles Babbage in a rak tuah nan, duh vekin hna a ttuan theilo.

42) USA ah inn 10 ah 7 in cawkawfar (candle) an hmang
43) USA ih paisa cahnah ih tuahmi ah Martha Washington lawng nunau zuk cuangum sun a si
44) 1880 hrawngah England ah cun, kekawr/bawngbi “pants” timi ttawngfang cu ttawngkam mawilo pakhat ah an rak ret
45) Pangan (insect) tampi cu anmah hngakih let 50 rit an phur thei
46) USA ih hmaisabik president nupi cu private citizen tin an rak ti
47) Na sanglam kha, pariat in (divide) aw la, cucu na lusau lam thawn a bangaw ciah ding
48) Florida ah, na innhnen ih innkang mi a theilo ih na sim lo mi kha “illegal” a si
49) Sakhi cu cekcek (gum) a khai thiam
50) Bart Simpson mipa nauhak cartoon ih aw cu Nancy Cartwright timi nunau nuih aw a si
51) Nga datlike thei pawl (electric eel) cakbik cu volt 400-650 tluk cak an si
52) Atlangpi in USA ah mi pakhat ih tax a pekmi cu, rawl, hnipuan le inn hrangih a pekmi hngakin a tam sawn
53) Hmaisabik, ttharharhtu nazi “alarm clock” cu zinglam 4:00 am lawngah a awn thei
54) Zawhte (cat) pawl in awsuah (vocal sounds) 100 leh uico pawl in 10 an nei
55) Sui-nga (gold fish) cu a thimnak deuh leh ti a luan rero mi ah ret ringring le an color a hlo thei
56) Shanghai, China ah mawtaw sen neih cu illegal a si
57) Zawhte hi USA ih inn ih zuatmi ramsalar bik an si
58) Rul (cobra) ih tur a natzia cu a vawikhat mi keu ah mi 20 an thi theiih, saipi/vui (elephant) pakhat a that thei
59) Prince Charles le Prince William te pafa cu ralring nakah vanzam pakhat to tlangin khual an tlawng dah lo
60) Fikfa (mosquito) cun banhla (banana) ei ttheh pekte pawl a keu duh cuang
61) Tuu (sheep) in adang tuu kha, an zukzo in a theithiam thei

Friday, September 9, 2011

Theih Kau Nak Part 1


1. Minung, nu pumsung in kan suakpek ah ruk (bones) 300 kan neiih, kan pitlin tikah 206 lawng kan nei.
2. Sihte (ant) pawl cu an itthat dah lo
3. Khuai (bee) cu nazi pakhat ah peng 15 rangin a zam
4. Mithi urkangmi (cremate) cu a tlangpi in pound 9 tluk ritmi vutcam ah a suak/cang
5. Leitlun hminthang/milar lakah Napoleon Bonaparte ih lem (movie) tuahsal tambik a si ih, Pahnih nak ah Jesuh, pathum nak ah Abraham Lincoln a si.
6. Tubai ih a thimi Elizabeth Taylor cu magazine cover ih cuangtambik a si.
7. Minung kan hni tikah "endorphins" timi taksa in a thlahih, thinlung a nuam tir
8. Minung hmuh theimi ah arsi billion 250 a um
9. Nazi party hotu Adolf Hitler cu tilmu (testicle) pakhat lawng a nei
10. USA nih Alaska State cu acre khat ah pia hnih (2 cents) in a rak lei
11. Indonisian ram cu tikulh (island) 13, 667 um nak a si
12. Ramsa phun million khat an um
13. USA ih thluaklam natnak (mental illness) tambik cu thinphan nak (anxiety disorders) a si
14. USA president 20 nak pa James Garfield cu, a kut khatlam in Greek ca in le khatlam in Latin ca in vawikhat ngan ah ca a ngan thiam
15. Kalauk (giraffe) cun a lei 21 inch tlukih saumi in a hna a khawlh fai thei
16. Siangpahrangnu Queen Victoria cun, nunau dan a nei tikih, taksa nat (cramps) zia um deuh ding ah gaanzaa/sechuak (marijuana) cu a Dr hnenah dilin a hmang
17. Ni (sun) ih satnak (stamp) tiang tluk in (candle) 1,500,000 vang tlukin tleu nak a pek thei
18. Thlapi (moon) ih sinak 41% cu leilung tlun in ziang tik hmanah hmuh thei a si lo
19. Naute pawl cu nu pum sungih an suak hlanin mang (dream) an nei zo
20. Milem suai thiam Leonardo Da Vinci ih suaimi zuk Mona Lisa cu hmin sign lo mi le ni thla ngan lo mi a si.
21. Zawhte (cat) ih hnain, tha (mucles) 32 veve a nei
22. Pearls (pa le) cu (vinegar) in a ti tir thei
23. Swiss rammi hmuahmuah cu bomb puak tikih relhnak inn (bomb shelter) nei tengteng dingin an ram dan ah a um
24. Moscow ih nikhua lam thu phuangtu in a diklo in sim sual a si le, an cawk thei
25. Leitlun ih hnattuantu nei tambik cu Indian railway system a si. 1.6 million hnattuantu a nei
26. Van parih arsi (stars) pawl hi second pakhat ah pakhat rate in siar sehla, a zaten siar ttheh dingah kum 3,000 a rei ding. (Kan Pathian a ropi zia)
27. Hlanlai Egypt pawl cu lungto (stone) ih tuahmi lukham ah an it
28. France, Switzerland, United Kingdom, Greece leh Australia ram pawl cu modern Olympics a rak thawk pek 1896 ihsin tunitiang pelh lo in an tel
29. Lawng tumpi, Queen Elizabeth II cu diesel gallon khat cemah inch 6 lawng a feh tir thei
30. Uico a hngawng khikmi pawl cu hngawng khiklo mi hngak in a let vawi 3 in mi a keu ding a tam sawn
31. Albania ram ah cun lu thing (shaking head) hi “yes” tinak asi ih lung sut (nodding) cu “no” tinak a si.
32. 1959 ah Soviet pawlih tuahmi “Luna Two” cu ahmaisabik minung ih tuahmi cet thlapi (moon) ih thleng hmaisabik a si
33. Singapore ah cekcek (gum) zuar le hmuan (chew) hi “illegal” a si
34. X’mas cu national holiday ah 1890 ihsin USA in an hmang thawk
35. Gustave Eiffel, timi Eiffel tower tuahtu pa in Russia hrangah “dam” tilian khamnak, Philippines ah biakinn a sak sak bakah, US ih Liberty statue kut vorhlam a design sak
36. Tubai ih Harvard University ih an hmu suakmi ah chocolate ei hi nun a sau tir ti a si
37. US ih Kentucky state ah cun vur (ice cream) bawngbi dunglam ih ret cu “illegal” a si
38. Condom cu paisa bawm sungah thlakhat sung cu himten ret a theih nan, thlakhat hnuah ah cun, a cat/siat thei
39. Goodyear Rubber Company ih hmuhsuak mi cu kedam (shoes) hi kehlam hngakin vorhlam ta a siat awl sawn ti a si
40. 1820 lai ah cun, leilungpi hi kum 6000 hrawng a rei zo an tinan, tu ah cun kum billion 15-20 tluk a si ding an ti lala.

41. Tisarttam fate pawl (Alligators) pawl cu kum 100 tlun an nung thei
42. Greece ram ih rampihla (national anthem) ah catlang (verses) 158 a um
43. Tisarttam (crocodile) cu a haa a phawng khal le a thar a ra suak sal ringring
44. Kum tinten minung taksa ih a um mi (atoms) pawl cu 98% a thar an thlengaw
45. Pound 100 ritmi minung cu Mars ah cun pound 38 rit ah a cang
46. Atlangpi in American pawl cun nitin acres 18 tluk thawn bangaw mi pizza an ei
47. France ram ah cun, E.T. lem zuar sian a si lo. Minung mithmai cuanglo mi lem hmuahhmuah zuar theih a si lo
48. Uico in minung ih theih theilo mi, aw theih theinak an nei
49. Tuluk ram ih ummi “the great wall” khuh ttheh ding in cazual 15,840,000 tluk a ttul
50. President George W Bush cu USA ih president dang hmuahhmuah thawn peh paraw nak a nei ttheh
51. Typewriter thawn ngan hmaisabik mi cabu cu Mark Twain ih “Tom Sawyer” timi cabu a si
52. Wal-mart (thil phunphun zuar nak dar) cu ram pakhat bang si ta sehla, leitlun ih thil suah/tuah tambik 24th nak a si ding
53. USA ram ih ramsa hmuan (Zoo) hmaisabik cu Philadelphia, PA ah a si ih, 1876 kum ah an thok
54. Wright brothers (vanzam tuah hmaisabik te unau) ih vanzam hmaisabik December 17, 1903 ih an tomi hmin cu “Bird of Prey” ti a si
55. Apple cu caffeine hngakin zingpit ah mi a ti hrah thei sawn
56. Uihli (flea) cu amah tia let 350 tluk sang in a pet thei. Minung feet 7 mi football field 7 tluk sangtiang pet thawn a bangaw
57. Color sen hi USA ih motor color larbik a si
58. Polar bear (vurram ih vom pawl) cun peng 20 hlahih a um mi seal (saihram) pawl a rim an thei thei
59. Mitmen keukeu in hattheu (sneeze) a theihlo
60. Nunau pawl cu mipa hngakin thil thaw theih theinak (taste bud) an nei tam deuh

Thursday, July 28, 2011

Anthrax


“Anthrax” cu ziang a si?

“Anthrax” timi cu natnak ţihnungzet leh natnak ţhalo/se zet “Bacillus anthracis” timi ihsin a rak cangsuak mi natnak a si. Cumi “bacterium” cu thil fate tak cell ih tuahkhawm mi a si. Cumi “bacterium” pawl cun natnak an cang tir thei. Spore timi cu cell phunkhat a siih hna a ţuanlo (dormant) a sinan, amah thawn kaihaw mi thil athleng le a nung thei.

“Anthrax” phun thum:

1) Taksa/Vun (skin: cutaneous)
2) Cuap-hip theihmi (lungs: inhalation)
3) Pumpi sunglam (digestive: gastrointestinal)

Ziangtin himi natnak na ngah thei?

“Anthrax” cu mipakhat ihsin pakhat hnenah sawnaw theimi a si lo.

Rannung/ramsa ihsin ngahmi anthrax: Himi natnak a ngahmi ramsa pawl tham leh ramsa hmul ih tuahmi thilri pawl ihsin natnak ngah thei an si. Cubakah, pumpi lam anthrax natnak tla hivek natnak a neimi saahminlo einak ihsin ngah thei thotho a si.

Hriamhrei aiah Anthrax: Anthrax hi hriamhrei pawl (weapons) vek khalin hman theih a si. 2001 ah USA ah hivek a rak cang dah zo. Anthrax pawl cu postal system hmanin ca sungah a phutmi/dipmi thil (powder) retin an tuah. Himi in athrax natnak case phun 22 lai acang/asuah tir.
Ziang tlukin Anthrax cu a ţihnung: USA ih harhdam nak lam Centers for Disease Control (CDC) ihsin hivek lam ţihnung zia A,B,C tin an ţhen ih anthrax cu A nak ah a um. Ziangruangah ti a si le cu:
1) Mipi hnenih natnak ţhalo tumbiksuak tir theimi a si
2) Hmunkau/tampi ah a karhzai thei
3) Himi kham dingah nasa zetin timlam nak le kilveng nak a ţul
Taksa/vun ih ngah theimi anthrax natnak atam sawn cu “antibiotics” thawn zamrang ten an kilveng aw le cu a hlo sal thei. Ţhaten zoh ţhataw lo hmanah 80% cu himi ruangah an thi cuanglo. A ţihnungbik cu pumlam (gastrointestinal) natnak a si ih, mi pali ah pakhat cu an thi ţheu. Inhalation timi a hip ih hip mi tla ţihnung zet a si. 2001 laiih himi natnak ngahmi a hrek cu hivek in an thi.
Ziangvek si natnak sign pawl: Himi natnak sign pawl cu ziangvek natnak an si timi ah hngetaw in pakhat le pakhat an bangaw lo.
Vun : Hmaisa bik alangmi cu hma fate vek a siih, cumi ihsin a tum vivo. Cumi ihsin hnai ah a cangih a laifangah a dum in a um. Asinan, a na lo.
Pumpi : A hmaisabik ah luak suak, rawl ei duhlo, thi tel in sungdawk, tak saa/ling cule pumna besia a cemcih.
Hip/Hawp : A hmaisabik ah raibur vek ih um, dangnaa, tak malte sa, thanaa vekin um. Nehhnu vivo ah cun, khuh, awmna, thawsam, thacem leh thanaa (asinan, raibur menmen le daingah menmen thawn kan pawlh lo ding ralring ţul.).

Zianghtluk rangin natnak a kaimi a na lohli thei?
Himi natnak a kai veten ni 7 sungah natnak sign pawl a lang thei. Asinan, a hip ih hip (cuap) lam nat nak cu ni 7 ihsin ni 42 sung khal a rei thei.
Ziangtin tuamhlawm aw ding?
Antibiotics pawl hi himi natnak ngah veten hman an si ţheu. A tuan thei bikih, natnak theihthiam le sivai thawn tuamhlawm aw a thupi bik.
Anthrax kiahnu ih khamaw dann: Anthrax kai zonan, natnak ngah hrihlo hrangah cun, tuamhlawm aw dan a danglam. Harhdam nak zunglam ihsin antibiotics (ciprofloxacin, levofloxacin, doxycycline, lole penicillin) pawl komkhawm, anthrax khamnak sii hman an si ding.
Natnak ngah hnuih tuamhlawm aw dann: Himi tuamhlawm aw nak cu ni 60 reimi antibiotics thawn tuamhlawm aw nak a si. Dam thei le thei lo cu ziangvek anthrax natnak timi leh ziang tluk rang in kan tuamhlawm aw timi parah a ţhum aw.
Anthrax hi kham theih a si maw?
Himi natnak khamnak si (vaccine) a um. Asinan mi zapi hrangah a ngah hrihlo. Himi sii cu Anthrax a kai/ngahmi US ralkap, laboratory ih hnaţuan pawl, leh Anthrax thawn peh paraw mi hna ţuantu pawl lawng in an ngah thei. Cubakah, Anthrax hi mi siatsuah nak ah hman ruangih himi natnak ngahmi pawl khal in an hman thei.
Anthrax ka ngah pang le ziangtin ka tuah ding?
Anthrax natnak ngah pawl ih neimi sign pawl na neih ah cun, na kiangnai bikih um mi harhdam nak zunglam theih tir lohli aw.
CDC (Centers for Disease Control) timi in Anthrax khamnak dingah ziang vekin ţuanvo a lak?
CDC cun State level leh Local level ih harhdamnak lam ih thunei pawl thawn kutkai aw in himi hrangah hna an ţuan tlang. Cu pawl tla cu:
· Anthrax hmangin ralbuainak a suak tikah ziangtin kan tuah ding ih, ziangvek dan le dun thawn kan bawmaw dan ding ti pawl an tuah.
· Emergency ih hnattuantu pawl state leh local level ih natnak control tu pawl thawn ţuan tlang theinak dingah training nak zirhnak tuah sak. Mipi le thuthang phuangtu (media) leh siilam thiam pawl hivek can ih tuah ţulmi tuah thiam dingih simfiang nak an nei.
· Harhdam nak lam ih hnaţuan pawl, ramsa siibawi pawl, le laboratory ih hna ţuan pawl thawn nai zetih ţuan tlang nak an nei. Electric database ih rampum zaten anthrax ih buainak umnak zohfiah thei dan an tuah fawn.
· Hivek a cang tikah, a ţul vekih test tuah thei nak ding laboratory tam tawk um cia ding ih tawlrel nak.
· Zato, laboratory, leh midamlo um nak kipah a ţulmi thil le ri an nei cia theinak dingih tawlrel nak pawl an nei.

Zohţhim mi source pawl
www.cdc.gov/nceh/
www.atsdr.cdc.gov/
www.cdc.gov/about/organization/ccehip.htm

Monday, June 13, 2011

Ka Pa (My Father)


(By: Piangte)"In Loving Memory of My Dad"

Aw kaa hrang………………ka pa
Ttawngkam thiamlo zet…………….…………ka pa
Thil sual tuah canih nun i simtu……………………………ka pa
Fa le duh nacingin duhdawtnak langtir sianglo……………………………ka pa
Caa phunsang zir manlo hmangning, calai khaisangtu……………………ka pa
Theihtawk in Pathian riantu…………………………………ka pa
Miphun laina zettu……………………………………………ka pa
Pa ralttha……………………………………….………………ka pa

Kumpi, kum 12 liam hmanning, na duhdawtnak aw kaa hrang ka hnaah a cam ...…ka pa
Na hnukcat lai, na kiang um manlo hmanning na keneh thlun ding ka zuam……….ka pa
Na rianmi Cungmi mangbawi Pathian rian ka tum…………………ka pa
Na lainatzet mi kan miphun hrang ttuan ka tumve………………………ka pa
Na khaisang duhduahdomi kan calai khaisang ka tumve…………………ka pa
Na seherhmi Lai miphun hrang mipakhat si ka zuam rero …………………ka pa
I tantami na aw kaa hrangte tiang ka run co ve, ka duhdawtmi…………Pa pa

(1999 ih Falam ih in tansantu ka duhdawtzet mi ka pa Pu Ral Sai Lo hngilhlo nak ih ka nganmi a si) June 13, 2011…..