Monday, September 12, 2011

Theih Kau Nak Part II


1) Kum upa vivo tikih, sampar (ttuakpar) nak asanbik cu (pigment cells) ih ummi (hair follicle) timi sam colour suaktir theitu a thi/hna a ttuannawn lo ruangah a si
2) Beatles pawl cu kum 25 liamzo mi ah an music band an kuainan, kumtin ten Rolling Stones pawl hnakin an records an khawn lai sawn thotho
3) Liberty statue varwhlam kut cu feet 42 saumi a si
4) Nu pum sungih naute (fetus) cu zarh riat nak ah kut-ttial (fingerprints) a nei thawk
5) Dolphin pawl cu mit pakhat men in an it that
6) Sapel (hunters) pawl hngakin driver pawl nih sakhi an thah tam sawn
7) Hmaisabik (open heart surgery) cu 1893 ah Dr Daniel Hall Williams in a rak tuah
8) Kum tinten Burger King rawldawr nih vokvun pound 950,000 cu breakfast hrangah an tuah
9) Atlangpi in American mi pakhat nih kumtin cahngak (paper) pound 580 tluk an hmang
10) Butlak (frog) pawl in acancan ah anmah tiang tleu thei ding khawpin demde (fireflies) an ei
11) Space ih hmanmi lil thei (space vehicle) pawl cu second pakhat ah peng 7 feh dingin tuah an si. Cutluk in rang lawngah leilung ih dirnaktha (earth’s gravitational pull) in an luat thei
12) Mitcaw laiking (chameleon) in, amah vek color neimi boruak ah a um thiam thotho
13) Portugal ram cu leitlun ah (cork) wine palang sinnak tuah tambik ram a si
14) Nitin ten USA ah naute thlakimlo 1,300 an suak
15) Olive kung cu kum 1500 tiang a nung thei
16) December 16, 1811 ih linghnin ruangah Mississippi tiva pi a linglet zawngin a luang
17) Adolf Hitler nu cu Hitler a nei zik ah, nau a thlah tumnan, a Dr pa ih fial nak ruangah a thlah sal lo
18) Charles Osborne cu kum 69 pumhlum sung a irh (hiccups)
19) Motor pakhat tuah suak nak dingah tidai 148,000 liters a ttul
20) Caw (Dairy cow) pakhat in nikhat ah cil (saliva) gallon 20-35 asuah thei
21) Leitlun ih mawtaw (cars) pawl cu mipum karhzai hngakin a let thum in an karhzai cak sawn
22)
23) London ih Pall Mall lamzin cu 1807 ah hmaisabik gas thawn vangmi lamzin a si
24) Babe Ruth timi pa (baseball) lek nak ih hminthang zetpa cu a lek tinten kopi hngah (cabbage leaf) cu a lukhum tangah a ret cih ringring
25) Fikfa (mosquito) in mi an keu tikih, a na nak san cu an cil (saliva) kha taksa sungah thisen an zuk hlanah an thanta hmaisa ruangah a si
26) Vate hngawngsau le kesang zetmi (ostrich) ih tii (egg) cu a hrekhmin (hard boil) dingah nazi pali sung suan a ttul
27) Alaska ah kumtin, linghning (earthquakes) vawi 5000 a um
28) Himalayas (tlangsangpi) ih a san cu vur umnak hmun tih can a si
29) October nikhat ni cu Japan pawlih “Official Coffee Day” a si
30) 1819 ah USA in Florida cu Spain hnen ihsin million nga leiba aiah a lei
31) Monaco ram cu New York ih Central Park hngakin a fate sawn. Monaco cu acres 370 tluk a kau ih, Central Park cu acres 840 a si
32) American pawl cun, luna damnak simum (aspirin) cu kumkhat ah ton 16,000 tluk an hmang
33) Sir Isaac Newton cu the Church of England ih ordained priest a rak si
34) Caw tamsawn cu awnmawi (music) an ngai a si le cawhnawi tam deuh a suak
35) Minung 12 in thlapi ah an ttum ih, an zingzawi
36) Egypt ih pyramid saktu pawl cu purunvar (garlic) tampi an ei ttheu. Ziangah ti le purunvar in thazang acak tir tin an ruat
37) New York ih um mi Liberty statue cu a foundation ihsin, a meifar kengnak tiang kalbak (steps) 403 a um
38) Rome ih ummi Peter’s Basilica biakinnpi cu 1506 ah an sak thawkih kumza luanhnu1612 ah lawng an ttheh suak thei
39) Vancungmi phun kua (Choirs of angels) asangbikin a niambik pawl cu; seraphim, cherubim, thrones, dominions, virtues, powers, principalities, archangels, leh angels an si
40) Ruahti/ruahhmai (raindrop) ih a tumzia cu 0.5 mm 2.5 mm tluk a si
41) Ahmaisabik computer cu 1823 ah Charles Babbage in a rak tuah nan, duh vekin hna a ttuan theilo.

42) USA ah inn 10 ah 7 in cawkawfar (candle) an hmang
43) USA ih paisa cahnah ih tuahmi ah Martha Washington lawng nunau zuk cuangum sun a si
44) 1880 hrawngah England ah cun, kekawr/bawngbi “pants” timi ttawngfang cu ttawngkam mawilo pakhat ah an rak ret
45) Pangan (insect) tampi cu anmah hngakih let 50 rit an phur thei
46) USA ih hmaisabik president nupi cu private citizen tin an rak ti
47) Na sanglam kha, pariat in (divide) aw la, cucu na lusau lam thawn a bangaw ciah ding
48) Florida ah, na innhnen ih innkang mi a theilo ih na sim lo mi kha “illegal” a si
49) Sakhi cu cekcek (gum) a khai thiam
50) Bart Simpson mipa nauhak cartoon ih aw cu Nancy Cartwright timi nunau nuih aw a si
51) Nga datlike thei pawl (electric eel) cakbik cu volt 400-650 tluk cak an si
52) Atlangpi in USA ah mi pakhat ih tax a pekmi cu, rawl, hnipuan le inn hrangih a pekmi hngakin a tam sawn
53) Hmaisabik, ttharharhtu nazi “alarm clock” cu zinglam 4:00 am lawngah a awn thei
54) Zawhte (cat) pawl in awsuah (vocal sounds) 100 leh uico pawl in 10 an nei
55) Sui-nga (gold fish) cu a thimnak deuh leh ti a luan rero mi ah ret ringring le an color a hlo thei
56) Shanghai, China ah mawtaw sen neih cu illegal a si
57) Zawhte hi USA ih inn ih zuatmi ramsalar bik an si
58) Rul (cobra) ih tur a natzia cu a vawikhat mi keu ah mi 20 an thi theiih, saipi/vui (elephant) pakhat a that thei
59) Prince Charles le Prince William te pafa cu ralring nakah vanzam pakhat to tlangin khual an tlawng dah lo
60) Fikfa (mosquito) cun banhla (banana) ei ttheh pekte pawl a keu duh cuang
61) Tuu (sheep) in adang tuu kha, an zukzo in a theithiam thei

Friday, September 9, 2011

Theih Kau Nak Part 1


1. Minung, nu pumsung in kan suakpek ah ruk (bones) 300 kan neiih, kan pitlin tikah 206 lawng kan nei.
2. Sihte (ant) pawl cu an itthat dah lo
3. Khuai (bee) cu nazi pakhat ah peng 15 rangin a zam
4. Mithi urkangmi (cremate) cu a tlangpi in pound 9 tluk ritmi vutcam ah a suak/cang
5. Leitlun hminthang/milar lakah Napoleon Bonaparte ih lem (movie) tuahsal tambik a si ih, Pahnih nak ah Jesuh, pathum nak ah Abraham Lincoln a si.
6. Tubai ih a thimi Elizabeth Taylor cu magazine cover ih cuangtambik a si.
7. Minung kan hni tikah "endorphins" timi taksa in a thlahih, thinlung a nuam tir
8. Minung hmuh theimi ah arsi billion 250 a um
9. Nazi party hotu Adolf Hitler cu tilmu (testicle) pakhat lawng a nei
10. USA nih Alaska State cu acre khat ah pia hnih (2 cents) in a rak lei
11. Indonisian ram cu tikulh (island) 13, 667 um nak a si
12. Ramsa phun million khat an um
13. USA ih thluaklam natnak (mental illness) tambik cu thinphan nak (anxiety disorders) a si
14. USA president 20 nak pa James Garfield cu, a kut khatlam in Greek ca in le khatlam in Latin ca in vawikhat ngan ah ca a ngan thiam
15. Kalauk (giraffe) cun a lei 21 inch tlukih saumi in a hna a khawlh fai thei
16. Siangpahrangnu Queen Victoria cun, nunau dan a nei tikih, taksa nat (cramps) zia um deuh ding ah gaanzaa/sechuak (marijuana) cu a Dr hnenah dilin a hmang
17. Ni (sun) ih satnak (stamp) tiang tluk in (candle) 1,500,000 vang tlukin tleu nak a pek thei
18. Thlapi (moon) ih sinak 41% cu leilung tlun in ziang tik hmanah hmuh thei a si lo
19. Naute pawl cu nu pum sungih an suak hlanin mang (dream) an nei zo
20. Milem suai thiam Leonardo Da Vinci ih suaimi zuk Mona Lisa cu hmin sign lo mi le ni thla ngan lo mi a si.
21. Zawhte (cat) ih hnain, tha (mucles) 32 veve a nei
22. Pearls (pa le) cu (vinegar) in a ti tir thei
23. Swiss rammi hmuahmuah cu bomb puak tikih relhnak inn (bomb shelter) nei tengteng dingin an ram dan ah a um
24. Moscow ih nikhua lam thu phuangtu in a diklo in sim sual a si le, an cawk thei
25. Leitlun ih hnattuantu nei tambik cu Indian railway system a si. 1.6 million hnattuantu a nei
26. Van parih arsi (stars) pawl hi second pakhat ah pakhat rate in siar sehla, a zaten siar ttheh dingah kum 3,000 a rei ding. (Kan Pathian a ropi zia)
27. Hlanlai Egypt pawl cu lungto (stone) ih tuahmi lukham ah an it
28. France, Switzerland, United Kingdom, Greece leh Australia ram pawl cu modern Olympics a rak thawk pek 1896 ihsin tunitiang pelh lo in an tel
29. Lawng tumpi, Queen Elizabeth II cu diesel gallon khat cemah inch 6 lawng a feh tir thei
30. Uico a hngawng khikmi pawl cu hngawng khiklo mi hngak in a let vawi 3 in mi a keu ding a tam sawn
31. Albania ram ah cun lu thing (shaking head) hi “yes” tinak asi ih lung sut (nodding) cu “no” tinak a si.
32. 1959 ah Soviet pawlih tuahmi “Luna Two” cu ahmaisabik minung ih tuahmi cet thlapi (moon) ih thleng hmaisabik a si
33. Singapore ah cekcek (gum) zuar le hmuan (chew) hi “illegal” a si
34. X’mas cu national holiday ah 1890 ihsin USA in an hmang thawk
35. Gustave Eiffel, timi Eiffel tower tuahtu pa in Russia hrangah “dam” tilian khamnak, Philippines ah biakinn a sak sak bakah, US ih Liberty statue kut vorhlam a design sak
36. Tubai ih Harvard University ih an hmu suakmi ah chocolate ei hi nun a sau tir ti a si
37. US ih Kentucky state ah cun vur (ice cream) bawngbi dunglam ih ret cu “illegal” a si
38. Condom cu paisa bawm sungah thlakhat sung cu himten ret a theih nan, thlakhat hnuah ah cun, a cat/siat thei
39. Goodyear Rubber Company ih hmuhsuak mi cu kedam (shoes) hi kehlam hngakin vorhlam ta a siat awl sawn ti a si
40. 1820 lai ah cun, leilungpi hi kum 6000 hrawng a rei zo an tinan, tu ah cun kum billion 15-20 tluk a si ding an ti lala.

41. Tisarttam fate pawl (Alligators) pawl cu kum 100 tlun an nung thei
42. Greece ram ih rampihla (national anthem) ah catlang (verses) 158 a um
43. Tisarttam (crocodile) cu a haa a phawng khal le a thar a ra suak sal ringring
44. Kum tinten minung taksa ih a um mi (atoms) pawl cu 98% a thar an thlengaw
45. Pound 100 ritmi minung cu Mars ah cun pound 38 rit ah a cang
46. Atlangpi in American pawl cun nitin acres 18 tluk thawn bangaw mi pizza an ei
47. France ram ah cun, E.T. lem zuar sian a si lo. Minung mithmai cuanglo mi lem hmuahhmuah zuar theih a si lo
48. Uico in minung ih theih theilo mi, aw theih theinak an nei
49. Tuluk ram ih ummi “the great wall” khuh ttheh ding in cazual 15,840,000 tluk a ttul
50. President George W Bush cu USA ih president dang hmuahhmuah thawn peh paraw nak a nei ttheh
51. Typewriter thawn ngan hmaisabik mi cabu cu Mark Twain ih “Tom Sawyer” timi cabu a si
52. Wal-mart (thil phunphun zuar nak dar) cu ram pakhat bang si ta sehla, leitlun ih thil suah/tuah tambik 24th nak a si ding
53. USA ram ih ramsa hmuan (Zoo) hmaisabik cu Philadelphia, PA ah a si ih, 1876 kum ah an thok
54. Wright brothers (vanzam tuah hmaisabik te unau) ih vanzam hmaisabik December 17, 1903 ih an tomi hmin cu “Bird of Prey” ti a si
55. Apple cu caffeine hngakin zingpit ah mi a ti hrah thei sawn
56. Uihli (flea) cu amah tia let 350 tluk sang in a pet thei. Minung feet 7 mi football field 7 tluk sangtiang pet thawn a bangaw
57. Color sen hi USA ih motor color larbik a si
58. Polar bear (vurram ih vom pawl) cun peng 20 hlahih a um mi seal (saihram) pawl a rim an thei thei
59. Mitmen keukeu in hattheu (sneeze) a theihlo
60. Nunau pawl cu mipa hngakin thil thaw theih theinak (taste bud) an nei tam deuh

Thursday, July 28, 2011

Anthrax


“Anthrax” cu ziang a si?

“Anthrax” timi cu natnak ţihnungzet leh natnak ţhalo/se zet “Bacillus anthracis” timi ihsin a rak cangsuak mi natnak a si. Cumi “bacterium” cu thil fate tak cell ih tuahkhawm mi a si. Cumi “bacterium” pawl cun natnak an cang tir thei. Spore timi cu cell phunkhat a siih hna a ţuanlo (dormant) a sinan, amah thawn kaihaw mi thil athleng le a nung thei.

“Anthrax” phun thum:

1) Taksa/Vun (skin: cutaneous)
2) Cuap-hip theihmi (lungs: inhalation)
3) Pumpi sunglam (digestive: gastrointestinal)

Ziangtin himi natnak na ngah thei?

“Anthrax” cu mipakhat ihsin pakhat hnenah sawnaw theimi a si lo.

Rannung/ramsa ihsin ngahmi anthrax: Himi natnak a ngahmi ramsa pawl tham leh ramsa hmul ih tuahmi thilri pawl ihsin natnak ngah thei an si. Cubakah, pumpi lam anthrax natnak tla hivek natnak a neimi saahminlo einak ihsin ngah thei thotho a si.

Hriamhrei aiah Anthrax: Anthrax hi hriamhrei pawl (weapons) vek khalin hman theih a si. 2001 ah USA ah hivek a rak cang dah zo. Anthrax pawl cu postal system hmanin ca sungah a phutmi/dipmi thil (powder) retin an tuah. Himi in athrax natnak case phun 22 lai acang/asuah tir.
Ziang tlukin Anthrax cu a ţihnung: USA ih harhdam nak lam Centers for Disease Control (CDC) ihsin hivek lam ţihnung zia A,B,C tin an ţhen ih anthrax cu A nak ah a um. Ziangruangah ti a si le cu:
1) Mipi hnenih natnak ţhalo tumbiksuak tir theimi a si
2) Hmunkau/tampi ah a karhzai thei
3) Himi kham dingah nasa zetin timlam nak le kilveng nak a ţul
Taksa/vun ih ngah theimi anthrax natnak atam sawn cu “antibiotics” thawn zamrang ten an kilveng aw le cu a hlo sal thei. Ţhaten zoh ţhataw lo hmanah 80% cu himi ruangah an thi cuanglo. A ţihnungbik cu pumlam (gastrointestinal) natnak a si ih, mi pali ah pakhat cu an thi ţheu. Inhalation timi a hip ih hip mi tla ţihnung zet a si. 2001 laiih himi natnak ngahmi a hrek cu hivek in an thi.
Ziangvek si natnak sign pawl: Himi natnak sign pawl cu ziangvek natnak an si timi ah hngetaw in pakhat le pakhat an bangaw lo.
Vun : Hmaisa bik alangmi cu hma fate vek a siih, cumi ihsin a tum vivo. Cumi ihsin hnai ah a cangih a laifangah a dum in a um. Asinan, a na lo.
Pumpi : A hmaisabik ah luak suak, rawl ei duhlo, thi tel in sungdawk, tak saa/ling cule pumna besia a cemcih.
Hip/Hawp : A hmaisabik ah raibur vek ih um, dangnaa, tak malte sa, thanaa vekin um. Nehhnu vivo ah cun, khuh, awmna, thawsam, thacem leh thanaa (asinan, raibur menmen le daingah menmen thawn kan pawlh lo ding ralring ţul.).

Zianghtluk rangin natnak a kaimi a na lohli thei?
Himi natnak a kai veten ni 7 sungah natnak sign pawl a lang thei. Asinan, a hip ih hip (cuap) lam nat nak cu ni 7 ihsin ni 42 sung khal a rei thei.
Ziangtin tuamhlawm aw ding?
Antibiotics pawl hi himi natnak ngah veten hman an si ţheu. A tuan thei bikih, natnak theihthiam le sivai thawn tuamhlawm aw a thupi bik.
Anthrax kiahnu ih khamaw dann: Anthrax kai zonan, natnak ngah hrihlo hrangah cun, tuamhlawm aw dan a danglam. Harhdam nak zunglam ihsin antibiotics (ciprofloxacin, levofloxacin, doxycycline, lole penicillin) pawl komkhawm, anthrax khamnak sii hman an si ding.
Natnak ngah hnuih tuamhlawm aw dann: Himi tuamhlawm aw nak cu ni 60 reimi antibiotics thawn tuamhlawm aw nak a si. Dam thei le thei lo cu ziangvek anthrax natnak timi leh ziang tluk rang in kan tuamhlawm aw timi parah a ţhum aw.
Anthrax hi kham theih a si maw?
Himi natnak khamnak si (vaccine) a um. Asinan mi zapi hrangah a ngah hrihlo. Himi sii cu Anthrax a kai/ngahmi US ralkap, laboratory ih hnaţuan pawl, leh Anthrax thawn peh paraw mi hna ţuantu pawl lawng in an ngah thei. Cubakah, Anthrax hi mi siatsuah nak ah hman ruangih himi natnak ngahmi pawl khal in an hman thei.
Anthrax ka ngah pang le ziangtin ka tuah ding?
Anthrax natnak ngah pawl ih neimi sign pawl na neih ah cun, na kiangnai bikih um mi harhdam nak zunglam theih tir lohli aw.
CDC (Centers for Disease Control) timi in Anthrax khamnak dingah ziang vekin ţuanvo a lak?
CDC cun State level leh Local level ih harhdamnak lam ih thunei pawl thawn kutkai aw in himi hrangah hna an ţuan tlang. Cu pawl tla cu:
· Anthrax hmangin ralbuainak a suak tikah ziangtin kan tuah ding ih, ziangvek dan le dun thawn kan bawmaw dan ding ti pawl an tuah.
· Emergency ih hnattuantu pawl state leh local level ih natnak control tu pawl thawn ţuan tlang theinak dingah training nak zirhnak tuah sak. Mipi le thuthang phuangtu (media) leh siilam thiam pawl hivek can ih tuah ţulmi tuah thiam dingih simfiang nak an nei.
· Harhdam nak lam ih hnaţuan pawl, ramsa siibawi pawl, le laboratory ih hna ţuan pawl thawn nai zetih ţuan tlang nak an nei. Electric database ih rampum zaten anthrax ih buainak umnak zohfiah thei dan an tuah fawn.
· Hivek a cang tikah, a ţul vekih test tuah thei nak ding laboratory tam tawk um cia ding ih tawlrel nak.
· Zato, laboratory, leh midamlo um nak kipah a ţulmi thil le ri an nei cia theinak dingih tawlrel nak pawl an nei.

Zohţhim mi source pawl
www.cdc.gov/nceh/
www.atsdr.cdc.gov/
www.cdc.gov/about/organization/ccehip.htm

Monday, June 13, 2011

Ka Pa (My Father)


(By: Piangte)"In Loving Memory of My Dad"

Aw kaa hrang………………ka pa
Ttawngkam thiamlo zet…………….…………ka pa
Thil sual tuah canih nun i simtu……………………………ka pa
Fa le duh nacingin duhdawtnak langtir sianglo……………………………ka pa
Caa phunsang zir manlo hmangning, calai khaisangtu……………………ka pa
Theihtawk in Pathian riantu…………………………………ka pa
Miphun laina zettu……………………………………………ka pa
Pa ralttha……………………………………….………………ka pa

Kumpi, kum 12 liam hmanning, na duhdawtnak aw kaa hrang ka hnaah a cam ...…ka pa
Na hnukcat lai, na kiang um manlo hmanning na keneh thlun ding ka zuam……….ka pa
Na rianmi Cungmi mangbawi Pathian rian ka tum…………………ka pa
Na lainatzet mi kan miphun hrang ttuan ka tumve………………………ka pa
Na khaisang duhduahdomi kan calai khaisang ka tumve…………………ka pa
Na seherhmi Lai miphun hrang mipakhat si ka zuam rero …………………ka pa
I tantami na aw kaa hrangte tiang ka run co ve, ka duhdawtmi…………Pa pa

(1999 ih Falam ih in tansantu ka duhdawtzet mi ka pa Pu Ral Sai Lo hngilhlo nak ih ka nganmi a si) June 13, 2011…..

Friday, May 6, 2011

Ka Nu (My Mom)


"In Loving Memory of My Mom"
Ka nu cu, mi hmuahhmuah a duhdawt
Ka nu cu, thinlung tangdawrzetmi a si
Ka nu cu, mi bawmduhzettu a si
Ka nu cu, thu theibik vekin a um dahlo
Ka nu cu, a sim vekin thil a tuah
Ka nu cu, mi ttawng tthaten a ngai ih, a ttawngtam tuk lo
Ka nu cu, mi ngaidam nak lungthin a nei
Ka nu cu, amah hngakin fa le pawl hrangah zawn a ruat sawn
Ka nu cu, milawzet nutthatthum a si
Ka nu cu, ttawng men hngakin ttuannak in a lang tir ttheu
Ka nu cu, thlacam nun nei mi a si
Ka nu cu, ka thazang le ka beunak
Ka nu cu, i zirhtu tthabik a si
Ka nu cu, leitlun nu hmuahhmuah lakah ka hrangah a mawi bik
Ka nu cu, leitlun ih mankhungbik ka neihsun a si

Ka nu in, pakhat le pakhat duhdaw aw uh in ti
Ka nu in, mi vangai thiamtu si ringring aw in ti
Ka nu in, na thil tuah sualmi ah ngaidam nak dil hreh hlah in ti
Ka nu in, midang tlinlo nak va theithiam sak aw in ti
Ka nu in, na thil tuah sualmi ihsin zir tum aw in ti
Ka nu in, a ttul lomi a liamcia mi hngilh tumaw in ti
Ka nu in, na ral le rualpi thleidang thiamaw in ti
Ka nu in, mihuat nak thinlung nei hlah aw in ti
Ka nu in, na thinheng hlanah ruat ttha sal aw in ti
Ka nu in, thil hi a tthatnak lam in hmutum ringring aw in ti
Ka nu in, na sim vekin tuah ding vahngilh hlah in ti
Ka nu in, Pathian in bangran in, in tuah kan bangaw ttheh in ti
Ka nu in, tthatnak in mi va neh tum aw in ti
Ka nu in, a dikmi ttanngam ringring aw in ti
Ka nu in, na harsatbik can kha na hlawhtlin nak ih hram a si in ti……..

(Himi cahram hi 2005 ih in tansantu ka nu “Pi Cia Cuai” hngilhlo nak ah ka nganmi a si)

Monday, March 28, 2011

Ka Seherh Zetmi...........




Himi ka nganmi hi, kum 23 sung hmu duh zet le thlengsal, kirsal duh zet nan kirsal thei hrihlo leh hmu sal thei hrihlo mi ka suahnak le Lai/Chin pa ralttha, nu fel, mifim mi thiam tampi suahnak, fimthiamnak rak zir nak, ka mang khalih ka hmu ringringmi le zukih ka hmu tinten a liamzo mi kum 23 sungah, nauhak rulkhuh neiih tthan theilo mi vekih tthanso nak (khua/peng dang thawn ttahtthim ah) nei tuk lomi ka nu “Falam” tthanso nak hrangih ka awmsung puak suakmi ka ngan mi a si.

Falam ttawng hmang pawl, Falam khua duh vekin kan cenmawi theilo nak le pengdang kan banglo nak ka hmuh dan ka rak tarlang ding. Ka hmuhsuak mi, a dik tthehlo tla a si men ding nan, a dikmi tla cu a um ve ding tin ka ruat.

1) Kawlrawn ih vaih nak: Laimi tampi, ka theih suallo le a bikin Falam peng pawl hi kawlrawn ah Laimi ah cun a vai tam bik kan si ding tin ka ruat. Bulpak inn sungsang harsat nak ruangah maw lole tthanso nak duh ah maw, kan vaih ciamco nak a san cu a um ko ding. A tthatnak tla tampi a va um mi a um ko ding. A sinan, himi kawlrawn hi Lairawn kan cang tum nak in Falam mipi/ Falam ttawng hmang pawl ttahtthim nak ih in hmang bikmi Falam khua tthanso nak ding tampi lamzin a kham nak a um tin ka hmu. Cubakah, a rak umcia kan unau, ttawng dang hmang pawl thawn ral ah in cang tir nak ah a suak.

2) Ziangtin lamzin a kham?: Kan upa, kan pa le thuruat thiam hrekkhat in kawlrawn ih vai a tthatzia rak simtu an tampi. Asan cu kan tam vivo ah cun, kan ram a si leh mai ding & nun khawsak nak a awlsam..tvp. Asinan tunitiang ah cun, mipum in kawlrawn/Lairawn ah kan va tam hmangah, “Falam” khua a si cuang hrihlo. Nehhnu ah a va si leh hmanah, Falam khua a um ciami kha kawlrawn/Lairawn ah tthawn a theih cuanglo. Falam pawl ih khawpi cu Falam a si ringring thotho ding. Falam mi pawl ih tahfung cu Falam khua a si ringring ding. Himi in Falam khua ngainat nak tampi a siatsuah tir thei. Falam khua a thupit ding tlukin thupi ah ret lonak lungput a suak/um tir thei.


3) Ziang kan tuah ding?: Ka duhdawt zet mi le ka rinsan zetmi ram hrangih kum reipi ka hnattuan pi pakhat in inn (hall) ttha ngaingai, mawi zet, man tam zet man, kawlrawn/Lairawn ah a sak. Amah hnenih ka sim mi cu ka lungawipi ko nan, khami inn mawi deldel pi kha Falam khawsungah rak sak sawn sehla, a va mawi in a va zah um zik ve ka ti. Falam ih a saklo mi ka pamhmai tuk. Falam unau, tu ni ah kan tuah theimi a um mi a tampi, Falam khawsung rori ah tuah/sak ciamco uh si. Sak bang sehla, ziang nak ah kan hmang ding timi thusut nak a um thei. Sak phawt uh si, hman nak ding cu a tam tuk. Inn ttha ttha kan sak ah cun, in sak nak ih hnattuan mi in, mi tampi sum hlawh nak a si phah fawn. Um khaw sak nak nuam si ding le to delhaw in khawte lam khalin kawlrawn/Lairawn lam hngakin Falam an pang thei nak ding cun, Falam pa/nu na thluak le na kut le ke parah a tthum aw.

Falam ttawng hmangmi kan zaten, Falam khua hmu dahlo le Falam ih suaklo mi kan tampi ding. Asinan, Falam khua tthanso nak ding hi Falam ttawng hmangmi ka si ruangah ka ttuanvo a si hrimhrim timi lungput kan neicio a ttul. Falam khua a tthangso ah cun miin Falam nu Falam pa nan va ti ttha ve, nan va tthanso ve ti a si ding. Kawlrawn/Lairawn a tthanso mi kha, zohman nih Falam pawl nan va tthangso ve in ti tuk lemlo ding. Nan va darhaw ve tiih in ti sawn riangri tu an um (himi zawn ah Lairawn a thupi lo tinak si sawnlovin, Falam mi hrangah #1 cu Falam khua siseh ti duhnak san a si). Falam nu/pa khui na um khalah, tumtah nak neiin, Pathian ih pekmi Falam ttawng hman na si ah cun, Falam khua hrangah tin tuah/ttuan/sak tum suak vivo uh si.

************************************************************************

Friday, December 3, 2010

Laimi Vs. Cyber Space


Pathian lam hruainakin kum zabi 21 sungah Laimi ziangmawzat tla cu a tlangleng rero thei kan um. Kum aliamih, caan a rei vivo vekin Leitlun fimthiamnak leh theihnak khal ni khat hnu nikhat a tthangso vivo. Himi tthangso reromi caan sungih a um reromi Laimi pawl teh ziangvekin tthangsonak kan hmangcio ti zohhliah awk a thupi zet.

Kan kiangkap le kan thil hmanmi pawl a tthangso rero konan, kan thinlungput a tthangsolo pangah cun a pawi zet thei. Curuangah abikin Laimi pawl hi kan lungput, thinglung khuaruahnak lamah teh kan tthangso ve maw ti tulai kan lakih thil thlengmi pawl thawn zohtthimin mallai zoh tlang uh si.

I. Midang ruahdan upat pek thiamnak (Respecting others’ opinion&decision):

Mirang pawl le hnam cangkang deuh pawl kan zoh a si le a tlangpi in, anmai ruahnak thawn a kaihaw lomi a va si hmanah, an duhdan vek ava silo khalle, midang ruahnak kha an hua loih, an lungkimlo hmanah, an ruahnak parah upat pekaw an thiam. Laimi tampi cu, mi pakhat khat in kan duhdan vekih in pompi lo ah cun, kan ral vekin zoh/hmuaw kan um hnuaihni lai. Ziang tik khalah, kan ruahnak lawng a tthabiklo ih, midang ruahnak in pekmi khal kan va pompi lo khalah, ruahnak an suahmi parah upat pekaw kan thiam vivo a si le hna tampi ttuansuak ding a awl sam deuh ding.

II. Ca siar tikah, a tthatlonak lam hawi zawngih siar (Reading with negative intention)

Laimi hi “cyber space (internet)” ih ca kan ngan thei/thiam ciamco nak a rei hrihlo ih, zirhaw ding tampi kan nei. Hmel hmuaw lole theiaw lemlo khalih cangan ruri a si tikah, vawitampi cu, kan canganmi in tthatnak hngakin tthatlo nak a suak tir caan a tampi. Keimah lala khal ka theihawlo karlakah cuvek caa ka ngan caan a tampi. Hihi kan fimkhur zet a ttha. Email kan siar tikah, thinnem te le aw nemten kan siar le an ngantu ih duhnak kha fiang deuhin kan thei thei ding. Cubakah, thinheng tuk lai vekah email nganlo attha. A pawibikmi pakhat lala cu email kan siar tikah, a ngantuih duhsan nak sawn silovin, mai duh zawngin a ngansual nak tete sawn kha thupi ah lakin siar le let kan tum ttheu. Hi pawl hi kan cinken nawnlo ding a duh um zet.

III. Mah thawn pehpar aw lemlo mi cangan (Minding others’ business)

Mi hrekkhat lala le group email ih caa an thlahmi pohpoh mah thawn peh parnak khal zianghman umlo bakah, a siartu hrang khalah ttangkai nak umlo mi cangan ve kan hmang. Kan canganmi in tthatnak maw tthatlonak a suak tir tam sawn ding timi ruat ciamciamta in ca kan ngan le kan zate hrangah ttangkainak tampi a um sawn ding. Ziangah tile Laimi cu miphun malte kan si tikah, atam sawn kan lungrual loih, kan duhdan kan hmuaw thiam lo cun, hnattuan suak ding a harsa tuk. Miphun, mipum tam deuhmi hrangah cu, an tam vekin an lung a ruallo khal le mipum tam na nana cu pawi a khawih tuk lemlo men ding. Kanni miphun malte Laimi cu kan mal bakah, mi tamsawn te tal kan lung a rual theilo cun, kan zate hrangah sunnak tumpi a si.

Mipum mal deuhdeuh lungrual nak thupi deuhdeuh. Lungrual teih hnattuan tlangcu lungruallo ih hnattuan tlang hngakin a ttha sawn.

Lungawi,
Piangte
Dec.3, 2010